Zweden haalt hard uit naar Frans verbod nicotinezakjes

De Zweedse regering reageert woedend op het Franse verbod op nicotinezakjes, dat ook het bezit en gebruik verbiedt. De Zweedse minister van Handel noemde het verbod ‘absurd’, maar de WHO waarschuwt in een rapport juist voor het gevaar van nicotinezakjes.

Door de webredactie

“Het is een aanval op de Zweedse manier van leven”, zei Benjamin Dousa, de Zweedse minister van Handel, vorige maand in een interview met de Financial Times. Hij reageerde daarmee op de verscherpte maatregelen tegen nicotinezakjes (en andere orale nicotineproducten) die Frankrijk per 1 april 2026 heeft ingevoerd. Er geldt een verbod op productie, verkoop, bezit en gebruik van de zakjes, die mensen onder hun lip stoppen om zo de nicotine binnen te krijgen. Als een Zweed een blikje met nicotinezakjes, die legaal in Zweden te koop zijn, meeneemt naar Frankrijk, riskeert deze persoon vijf jaar celstraf en een boete van 375.000 euro.

Zweedse traditie

Zweden beroept zich op de traditie met snus, tabakszakjes die er al eeuwen worden gebruikt. “In Zweden hebben we sinds de 17e eeuw een relatie met snus”, aldus Dousa. Hij noemt het Franse verbod ‘absurd’. Dousa: “Het is alsof we de Franse baguette of Franse wijn in Zweden zouden verbieden.”

Lucratief alternatief voor sigaretten

Toen Zweden zich in 1995 bij de EU voegde, zorgde het voor een uitzondering voor maatregelen voor orale tabaksproducten, waardoor snus op de Zweedse markt legaal bleef. Intussen zag de tabaksindustrie er een lucratief alternatief voor sigaretten in. Zo’n tien jaar geleden werden nicotinezakjes in Zweden ontwikkeld als een tabaksvrije variant voor rookwaren. De zakjes zonder tabak vielen niet onder de Europese regelgeving en konden daarom, in tegenstelling tot de snus met tabak, wel in de EU worden verkocht.

Inmiddels hebben verschillende landen uiteenlopende maatregelen genomen, waarbij België en Nederland de verkoop van nicotinezakjes verbieden, terwijl Finland koos voor striktere marktregulering. Het Franse verbod is omvattender dan in de andere EU-landen. Frankrijk richt zich op de hele keten en verbiedt behalve de verkoop dus ook het bezit en het gebruik.

Waarschuwing van de WHO

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) waarschuwt het soepele Zweedse beleid niet te volgen, want het zal er alleen maar toe leiden dat meer mensen verslaafd raken. De WHO wijst erop dat tabaksbedrijven zich met orale nicotineproducten ‘systematisch’ richten op kinderen – met zoete smaken, agressieve marketing en influencers – waarbij nicotinezakjes worden gepromoot als ‘leefstijlproduct’ in plaats van ‘verslavend en schadelijk’. Een nieuwe generatie loopt het risico op ‘levenslange verslaving’, aldus de WHO in haar rapport over nicotinezakjes.

Zeven landen maken bezwaar

Zweden behoort met Italië en Griekenland tot de zeven landen die bezwaar maakten tegen het Franse verbod. Ze wijzen erop dat de maatregelen in strijd kunnen zijn met EU-wetgeving en hindernissen binnen de interne markt opwerpen. “Vanuit ons perspectief, is dit niet in overeenstemming met de interne markt”, aldus Dousa.

Zweedse EP-leden niet meer naar Straatsburg

De diplomatieke rel over het Franse verbod treft ook de sessies van het Europese parlement dat maandelijks in Straatsburg vergadert. Vijf Zweedse sociaaldemocratische EU-parlementariërs hebben gedreigd niet meer naar de Franse stad af te reizen. Ze stellen dat de Franse wet “het hart van de EU interne markt treft”, aldus hun brief aan de voorzitter van het EU-parlement, Roberta Metsola. Het heeft “directe gevolgen voor het vrije verkeer van personen”, schrijven ze, want burgers riskeren sancties als ze in Frankrijk reizen.

Tijdelijke opschorting van delen van het verbod

De hoogste Franse bestuursrechter, Conseil d’Etat, heeft vorig jaar september delen van het Franse verbod opgeschort, met name de passages over de productie en export van de zakjes, nadat een lokale producent bezwaar had gemaakt. Het verbod op bezit en verkoop staat nog wel overeind. Maar Franse organisaties zijn vooral bezorgd over de productie. “We richten ons niet zozeer op de consumenten, maar meer op de producenten. De zaak waar het echt om draait is de commercialisering van de zakjes”, stelde François Topart van antirookorganisatie CNTC.

Herziening van de richtlijn

Momenteel is de EU voor het eerst sinds 2014 bezig met een herziening van de tabaksrichtlijn. De laatste herziening zorgde voor een van de zwaarste lobby-offensieven ooit in Brussel vertoond, vertelden diplomaten de Financial Times. Ook nu is er weer sprake van een gigantische lobby vanuit de tabaksindustrie. Europarlementariërs zijn volgens onze lijst van ontmoetingen met lobbyisten al minstens 340 keer benaderd in de huidige zittingstermijn. De internetconsultatie van de Europese Commissie over de Tabaksproductenrichtlijn wordt overspoeld door AI-gegenereerde reacties.