Tabakslobby houdt vrij toegang tot Europarlement

OPINIE
Een actie van enkele Europarlementariërs om de toegang van tabakslobbyisten tot het Europees Parlement de beperken, is gestrand op een pro-tabak-coalitie van de Europese Volkspartij met ultrarechts. Dat doet het ergste vrezen voor de aanstaande revisie van de Tabaksproductenrichtlijn.

Door de webredactie

Op een cruciaal moment in de geschiedenis van de Europese tabaksregelgeving besloot het Europees Parlement (EP) afgelopen week dat de tabakslobby onverminderd toegang houdt tot Europarlementariërs. De commissie voor Constitutionele Zaken (AFCO) ziet geen reden om de bestaande regels aan te passen. Dat wil zeggen dat Europarlementariërs zelf de afweging moeten maken met wie ze willen overleggen en dat tabakslobbyisten toegang tot het EP hebben zolang ze staan ingeschreven in het Europees Transparantieregister.

De discussie was in februari aangezwengeld door de EP-leden Tilly Metz (De Groenen / Luxemburg) en Nicolás González Casares (Socialisten & Democraten / Spanje). Zij stuurden, samen met andere EP-leden, een brief aan EP-voorzitter Roberta Metsola (Europese Volkspartij / Italië). Daarin werd gevraagd om een specifiek registratiesysteem voor tabakslobbyisten. Metsola stuurde de vraag door aan de commissie voor Constitutionele Zaken.

Die commissie besloot afgelopen woensdag niets aan de bestaande regels te veranderen, zo meldt Politico. Sectorspecifieke lobbyrestricties invoeren zou “serieuze constitutionele en institutionele bezwaren” opleveren, zei Loránt Vincze, coördinator namens de Europese Volkspartij in de commissie. “Leden van het Europees Parlement moeten vrij blijven om zelf te bepalen welke informatie zij nodig hebben en met wie zij samenwerken om hun democratische verantwoordelijkheden na te komen, waarvoor zij verantwoording afleggen aan hun kiezers.”

FCTC-artikel 5.3 geldt ook parlementariërs

Maar in werkelijkheid doen die constitutionele en institutionele bezwaren zich juist voor door tabakslobbyisten vrij spel te geven bij de beïnvloeding van Europese politici. Het blijft een hardnekkig misverstand dat parlementariërs niet gebonden zouden zijn aan het bekende artikel 5.3 van het Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging (FCTC) van de Wereldgezondheidsorganisatie. Dat artikel in het VN-verdrag, dat mede door de Europese Unie is ondertekend en geratificeerd, stelt dat partijen er alles aan moeten doen om de tabakslobby geen invloed te laten hebben op de beleidsvorming rond tabak en aanverwante producten. Anders gezegd, zij die het beleid maken moeten geen oor geven aan tabakslobbyisten.

Uniek verdrag over een unieke industrie

Dat FCTC-verdrag is een uniek wereldwijd VN-gezondheidsverdrag dat in het leven is geroepen om een halt toe te roepen aan een even unieke economische sector, namelijk de tabaksindustrie. Dat is immers de enige industrie van consumentenproducten die bij het bedoelde gebruik de helft van zijn gebruikers de dood injaagt. 7 tot 8 miljoen mensen sterven jaarlijks wereldwijd aan ziekten die door tabaksgebruik zijn veroorzaakt. En hoe hard de industrie ook roept dat haar producten niet voor kinderen zijn bedoeld, de realiteit is dat het vooral minderjarigen zijn die met nicotineproducten beginnen.

Bescherming jeugd moet vooropstaan

Juist om die minderjarigen te beschermen tegen producten waarvan zij de gevolgen op hun leeftijd nog niet kunnen overzien, is het nodig alle nicotineproducten sterk te reguleren. De tabaksindustrie verzet zich daartegen, omdat zij zo veel mogelijk geld wil verdienen met haar ziekmakende en dodelijke producten. Daarom moet iedereen die het tabaksbeleid mede vormgeeft de deur dichthouden voor de tabaksindustrie.

Tabaksaccijnsrichtlijn afgezwakt

Nu dat niet gebeurt zijn de gevolgen inmiddels overduidelijk. Sinds het aantreden van het huidige Europees Parlement in juni 2024 hadden al 340 ontmoetingen van tabakslobbyisten met EP-leden plaats, blijkt uit ons overzicht van lobbycontacten (tussen maart en juni telden we weer 38 nieuwe ontmoetingen). Onderwerpen: ‘Tabaksaccijnsrichtlijn’, ‘Tabaksproductenrichtlijn’, ‘EU tabaksontmoedigingsbeleid’, et cetera.

Het effect bleef niet uit. De Socialisten & Democraten (S&D) in het EP publiceerden vorige week een bericht waarin zij hun verontwaardiging uitten over het feit dat de Europese Volkspartij (EPP / Christendemocraten) in de commissie Economische Zaken met de uiterst rechtse Patriots for Europe voor een afgezwakte Tabaksaccijnsrichtlijn stemde. In het bericht heet het dat de S&D-groep er alles aan heeft gedaan om in een compromis zo veel mogelijk van het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie terug te brengen. Maar de EPP sloot een pact met de uiterst rechtse partijen, is de teleurgestelde conclusie.

‘Tabaksbaronnen zijn de winnaars’

“Dit is een zeer schadelijke uitkomst – voor de volksgezondheid, voor belastingbetalers en voor elke Europeaan wiens leven gered kan worden door steviger optreden tegen tabak. De enige winnaars vandaag zijn de tabaksbaronnen, en nu weten we wie voor hen werkt in dit Huis”, aldus Cesar Luena, onderhandelaar namens S&D op het tabaksaccijnsdossier.

‘Dit ondermijnt bescherming jeugd’

Nicolás González Casares zag in de weigering van de Constitutionele Zaken-commissie eenzelfde pro-tabak-coalitie van EPP en ultrarechts, die de belangen van de industrie boven die van de volksgezondheid stelt, zei hij tegen Politico. “Dit gaat niet slechts over het tegenhouden van hervormingen; het gaat over het ondermijnen van pogingen om de volgende generatie te beschermen.”

En zijn collega Tilly Metz waarschuwt dat er bij de aanstaande herziening van de Tabaksproductenrichtlijn “vragen zullen rijzen rond transparantie, conflicterende belangen en de integriteit van het proces van beleidsontwikkeling.”

Manipulatie van internetconsultatie

Dat laatste is al hoog en breed gaande. Niet alleen lopen lobbyisten al twee jaar in en uit bij EP-leden, vorige week werd zichtbaar hoe de industrie met oproepen aan consumenten en AI-tools de nu lopende internetconsultatie over de Tabaksproductenrichtlijn tracht te manipuleren. Artsen kwamen in actie tegen een campagne van Philip Morris Benelux, waarmee consumenten worden opgeroepen op te komen voor hun keuzevrijheid.

Als er niet snel iets verandert is de bittere conclusie nu al dat er sinds de vorige herziening van de Tabaksproductenrichtlijn in 2014, toen Philip Morris met een leger aan lobbyisten en een uitgekiend lobbyplan de Europese politiek bewerkte, hoegenaamd niets is gebeurd om de invloed van de tabakslobby in te dammen.