Opnieuw is vastgesteld dat hogere accijns op tabak in korte tijd leidt tot minder ziekte, minder vroegtijdige sterfte en minder verloren gezonde levensjaren. Onderzoekers legden daarvoor data uit 193 landen naast elkaar. Het middel moet wel altijd gepaard gaan met een breder ontmoedigingsbeleid.

Door de webredactie

Heffing van tabaksaccijns is een beproefde methode om het roken te verminderen en daarmee ook ziekten als kanker en hart- en vaatziekten, waarvoor roken als belangrijke risicofactor geldt. Maar zo’n heffing heeft niet overal en op iedereen hetzelfde effect, zo ontdekte een groep onderzoekers van Fuwai Hospital in Beijing. De resultaten van hun onderzoek werden eerder deze maand gepubliceerd in medisch tijdschrift BMJ Global Health.

40 miljoen doden per jaar

Niet-overdraagbare ziektes (non-communicable diseases of NCD’s) – zoals hart- en vaatziekten, diabetes, kanker en depressie – zijn jaarlijks verantwoordelijk voor meer dan 40 miljoen doden wereldwijd. En tabaksgebruik is een van de belangrijkste oorzaken ervan. Maar hoewel accijnsheffing alom wordt gezien als een belangrijk middel om het roken te reduceren is maar mondjesmaat onderzocht of dit ontmoedigingsbeleid voor iedereen hetzelfde werkt. Zijn er bijvoorbeeld verschillen tussen mannen en vrouwen? Tussen verschillende leeftijden? Tussen inkomensklassen? En als er verschillen zijn, welke consequenties hebben die dan voor het beleid?

Data uit alle landen

Een groep wetenschappers van Fuwai Hospital in Beijing, het grootste cardiovasculaire onderzoekscentrum ter wereld, deed hier uitgebreid onderzoek naar en combineerde daarvoor data van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), Global Burden of Disease (GBD) en de Wereldbank. Het onderzoek besloeg de periode 2008-2023 en 193 landen. Hiervan waren er 26 lage-inkomenslanden, 105 middeninkomenslanden, en 62 hoge-inkomenslanden.

Grote bestanden gecombineerd

WHO Global Health Observatory leverde de data over sigarettenaccijnzen: hoeveel accijns wordt er geheven en op welke manier gebeurt dat, door een vast bedrag per pakje sigaretten of door een percentage van de prijs? Data over de druk van NCD’s waren afkomstig van GBD. Daarbij ging het onder andere om hoe vaak NCD’s voorkomen en om vroegtijdige sterfte en verloren gezonde levensjaren. Ook allerlei sociaaleconomische factoren werden gewogen, zoals bruto binnenlands product, aantal huisartsen per hoofd van de bevolking, opleiding van vrouwen, kookmethodes en CO2-uitstoot. Deze data waren afkomstig van de Wereldbank.

Effect grootst in welvarende landen

Uit de analyse van de wetenschappers kwam duidelijk naar voren dat een hogere tabaksaccijns binnen afzienbare tijd leidt tot minder NCD’s en minder vroegtijdige sterfte en verloren gezonde levensjaren. Dit resultaat komt overeen met eerdere studies. Opvallend echter is dat voor het eerst is aangetoond dat de effecten van hogere accijns het grootst zijn in landen met een hoog inkomen of hoger middeninkomen, en dat het vooral mannen en 65-plussers zijn die hierdoor minder gaan roken.

In lage-inkomenslanden daarentegen waren de effecten van hogere accijns bijna niet te zien. De onderzoekers denken dat dat te maken kan hebben met de snelle economische groei in die landen, waardoor de inkomens sneller stijgen dan de accijnzen en tabak per saldo goedkoper wordt.

Accijns meest effectief tegen tabak

Desondanks concluderen de wetenschappers dat een hogere tabaksaccijns nog steeds het meest effectieve instrument is om het gebruik van tabak te ontmoedigen en NCD’s terug te dringen. Ze pleiten echter wel voor een meer land-specifieke aanpak, waarbij bijvoorbeeld rekening wordt gehouden met de economische situatie en het belastingstelsel ter plekke.

Altijd samen met bredere aanpak

En daarnaast pleiten zij voor een beleid dat zich in aanvulling op accijnsheffing specifiek richt op bepaalde groepen. Voor jongeren bijvoorbeeld kan dan worden gedacht aan het inzetten van rolmodellen om roken en vapen als sociaal minder acceptabel neer te zetten. Voor zwaar verslaafde rokers en risicogroepen zijn stopprogramma’s en andere vormen van ondersteuning essentieel. Eén enkele maatregel volstaat niet om de rook- en vape-epidemie te stoppen, daarvoor is een geïntegreerde aanpak nodig, aldus de onderzoekers. Tegelijkertijd is er dus een duidelijk verband tussen hogere accijnzen en minder ziekte.

Lees ook:
Australisch tabaksbeleid werkt: minder rokers
Roken en armoede: een vicieuze cirkel
Tabaksbranche lobbyt met brandbrief tegen accijnsrichtlijn
Europese impasse over tabaksaccijns