Europese impasse over tabaksaccijns

De besluitvorming over de herziening van de EU-Tabaksaccijnsrichtlijn is in een impasse geraakt nadat Zweden de hakken in het zand zette en het Europees Parlement er geen standpunt over innam. Nieuwe discussie onder Iers voorzitterschap biedt nu wel kansen op een betere uitkomst.

Door de webredactie

De herziening van de Europese Tabaksaccijnsrichtlijn (TED) is in een impasse geraakt, nadat Zweden een veto over een compromisvoorstel uitsprak en het Europees Parlement op 17 juni geen standpunt heeft ingenomen. Een besluit over de richtlijn is nu doorgeschoven naar oktober, onder EU-voorzitterschap van Ierland.

Zweden verzette zich tegen accijnsheffing op nicotinezakjes. Een besluit over de TED is daarom van de agenda gehaald van de Ecofin Raad van ministers op 12 juni. Belastingmaatregelen moeten in de EU met unanimiteit worden aangenomen, waardoor de ministers van Financiën uiteindelijk geen besluit konden nemen over een compromistekst opgesteld door de huidige EU-voorzitter Cyprus.

Dat voorstel ging veel minder ver dan het voorstel waar de Europese Commissie (EC) in juli 2025 mee kwam. Minimumtarieven waren lager dan wat de EC had voorgesteld, afspraken over indexatie van tarieven waren afgezwakt en transitieperiodes voor invoering van de nieuwe regels juist opgerekt.

Europarlement verwerpt compromis

In het Europees Parlement werd een ook al danig afgezwakte versie van het oorspronkelijke voorstel van de EC op 17 juni in Straatsburg verworpen met 439 tegen 181 stemmen en 38 onthoudingen. Op 3 juni was een compromistekst nog wel aangenomen in de commissie ECON (Economische en Monetaire Zaken). Dat compromis, opgesteld door het Tsjechische parlementslid Tomáš Kubín (Patriots for Europe), was al een sterk verwaterde versie van het oorspronkelijke EC-voorstel.

De Commissie wilde behalve hogere accijns op tabak ook Europese accijnstarieven invoeren voor alternatieve tabaksproducten als e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes. In het EP-compromis waren de tarieven voor die laatste producten verlaagd.

In de plenaire zitting op 17 juni werden nog wel verschillende amendementen aangenomen die de tekst verder veranderden. Maar bij de uiteindelijke stemming over het geheel kreeg de finale tekst geen meerderheid. Op zichzelf is een standpunt van het EP op dit dossier niet bindend, maar vaak wel richtinggevend voor de Raad van ministers.

Jordan Bardella torpedeert EP-compromis

Dat er in het EP geen meerderheid voor de compromistekst zou komen, was voorafgaand aan de stemming al duidelijk. Jordan Bardella, EP-lid namens de Franse extreemrechtse Rassemblement National, had kort tevoren namelijk al aangekondigd dat zijn partij tegen zou stemmen. “We zullen tegen dit mechanisme stemmen omdat het zal leiden tot meer belasting in Frankrijk”, stelde Bardella volgens Euractiv. Daarmee ging Bardella in tegen het standpunt van zijn eigen fractie Patriots for Europe en rapporteur Kubín. De 30 stemmen van Rassemblement National deden de stemming kantelen.

Tegenstem uit nationale motieven

Volgens Euractiv was Bardella’s standpunt vooral ingegeven door nationale overwegingen in verband met de presidentsverkiezingen volgend jaar in Frankrijk. In eigen land hoopt RN stemmen te winnen door de koopkracht van de Fransen te verdedigen. Bardella’s besluit kan op dat vlak echter een averechts effect hebben. Doordat het Parlement zich nu niet heeft uitgesproken, versterkt de Europese Commissie haar positie op dit dossier. Met Ierland als voorzitter vanaf 1 juli, een land dat zich hardmaakt voor stevig antitabaksbeleid, zijn er toch weer kansen voor hogere accijnzen.

‘Kans op herstel gezondheidsambitie’

Dat ziet ook Erin Roman, directeur van het Smoke Free Partnership in Brussel. In een persbericht zegt zij: “Het ontbreken van een aangenomen standpunt is te verkiezen boven een verzwakte positie die direct het industrie-frame weerspiegelt, wat een belangrijke kans creëert om de volksgezondheidsambitie van de Tabaksbelastingrichtlijn te herstellen. De definitieve wetgeving moet betekenisvolle prijsstijgingen, grotere convergentie tussen lidstaten en effectieve belasting op alle tabaks- en nicotineproducten opleveren om de jeugd van Europa te beschermen en tabak-gerelateerde schade te verminderen.”

Een definitief besluit zou op 9 oktober moeten vallen in de Ecofin Raad van ministers.

Op de hoogte blijven van de ontwikkelingen rond het Europese tabaksbeleid? Meld je aan voor TabakNee’s tweewekelijkse nieuwsbrief.