Australisch tabaksbeleid werkt: minder rokers

Het jarenlang consequente antitabaksbeleid van Australië heeft effect: het aantal rokers neemt steeds verder af. Nederland heeft veel overgenomen van het Australische beleid. Alleen grootschalige indringende antirookcampagnes ontbreken hier.

Door de webredactie

Terwijl beelden van rokende beroemdheden en influencers in opmars lijken en tot mediaverhalen leiden over de terugkeer van de sigaret in de populaire cultuur, laat de werkelijkheid een heel andere trend zien. De laatste cijfers uit Australië tonen dat in 2025 nog maar 5,6 procent van de Australiërs van 14 jaar en ouder dagelijks rookte. In 2022-2023 was dat nog 8,3 procent.

Dat signaleren Becky Freeman, hoogleraar Volksgezondheid aan de Universiteit van Sydney, en Michelle Jongenelis, hoogleraar Gedragsverandering aan de Universiteit van Melbourne, in een artikel in The Conversation. Australië komt inmiddels dicht in de buurt van de doelstelling van 5 procent of minder dagelijkse rokers in 2030.

Ook het aantal huidige rokers van 18 tot 24 jaar, die dagelijks of minder vaak een sigaret opsteken, is in de afgelopen drie jaar gedaald naar 6,1 procent. Terwijl dit de groep is die het meest wordt bestookt met marketing door de tabaksindustrie.

Meer e-sigaretgebruikers?

Zijn e-sigaretten dan in opmars? Nee, ook daar zien Freeman en Jongenelis een stabiliserende en dalende trend. Het aantal dagelijks e-sigaretten gebruikende Australiërs van 14 jaar en ouder bleef de afgelopen drie jaar stabiel op 3,6 procent. Maar het aantal huidige gebruikers (dus inclusief niet-dagelijkse gebruikers) is tussen 2022-23 en 2025 gedaald van 7 naar 6 procent.

De sterke stijging van het aantal e-sigaretrokers tussen 2019 en 2022 is in de afgelopen jaren duidelijk gekeerd. Zonder dat het aantal rokers toenam. Waarmee het argument wordt ontkracht dat sterk beperkende regelgeving voor vapes de gebruikers daarvan weer naar de sigaret zou drijven.

E-sigaret bij apotheek werkt

In plaats daarvan, stellen Freeman en Jongenelis, laten deze cijfers zien dat de Australische wetgeving uit 2024 die de verkoop van e-sigaretten onderbracht bij apotheken zijn effect heeft. Die maatregel voorkomt dat nieuwe generaties verslaafd raken aan nicotine.

In het algemeen zijn de lage rookcijfers het gevolg van een al jarenlang gevoerd consequent tabaksontmoedigingsbeleid. Dat bestaat uit accijnsverhogingen, standaardverpakkingen met afschrikwekkende beelden, reclameverboden, rookverboden, stophulp en antirookcampagnes.

Afnemende trend is overal zichtbaar

De cijfers die Freeman en Jongenelis citeren uit de laatste National Drug Strategy Household Survey komen in brede zin overeen met vergelijkbare onderzoeken uit afzonderlijke Australische staten. Dat laat een duidelijke trend zien van steeds minder rokers. Enige zorg is er bij de auteurs wel over de toename van het gebruik van nicotinezakjes. Het aantal Australiërs van 14 jaar en ouder dat de zakjes in de afgelopen 12 maanden had gebruikt was van 0,4 procent in 2022-23 gestegen naar 1,8 procent in 2025.

Stijging illegale markt

Wat het nationale onderzoek naar nicotinegebruik ook laat zien, is dat het aantal rokers dat zegt recent illegale sigaretten te hebben gekocht sterk is gestegen. Dat ging van 16,7 procent in 2022-23 naar 34 procent in 2025. Dat laat volgens de auteurs zien dat de handhaving tekortschiet. Er zijn nog te veel winkels die illegale tabak en vapes verkopen omdat er nauwelijks consequenties zijn.

Investeer in handhaving

Daarom bevelen Freeman en Jongenelis aan dat er flink wordt geïnvesteerd in handhaving, met sterke restricties aan hoe en waar tabak verkocht kan worden. Ook pleiten zij voor structurele financiering voor grote, in het oog springende mediacampagnes om nicotinegebruik te ontmoedigen.

Campagnes ontbreken in Nederland

In Nederland rookte in 2025 nog 17,8 procent van de bevolking van 18 jaar en ouder, tegen 19 procent in 2023 en 18,2 in 2024. Het aantal dagelijkse rokers ligt rond de 12 procent (voor details, zie Trimbos-instituut). Veel van de maatregelen die Australië nam zijn ook in Nederland ingevoerd. Een groot verschil is dat langlopende, indringende antirookcampagnes in Nederland ontbreken. Investeren daarin levert op lange termijn enorme besparingen aan maatschappelijke kosten op.

Blijf op de hoogte van al het nieuws over tabaksbeleid: meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.