Tabak ontspringt de dans in EU-wet tegen ontbossing
donderdag 19 november 2026
Nieuwe Europese regelgeving die ontbossing tegengaat geldt niet voor de tabaksindustrie. Terwijl deze industrie wel voor grote schade aan bossen en oerwouden in Afrika zorgt. Zimbabwaanse initiatieven leveren niet genoeg verandering op, dus is Europa aan zet.
Door de webredactie
Grote en middelgrote ondernemingen mogen vanaf 30 december 2026 zeven grondstoffen en de afgeleide producten daarvan, niet meer verkopen op de Europese markt zonder geolocatie van de oorsprong. Volgens de nieuwe EU Deforestation Regulation (verordening tegen ontbossing, EUDR) worden vee (vlees), cacao, koffie, palmolie, rubber, soja en hout tegengehouden als deze geproduceerd zijn op land dat na 2020 is ontbost.
Tabak valt niet onder deze regelgeving van de EU, terwijl de productie van tabak grote gevolgen heeft voor de ontbossing, met name in verschillende Afrikaanse gebieden. De reden dat voor tabak geen beperkingen gelden, is dat de houtkap niet gebeurt om de tabak te telen, maar om tabaksbladeren te drogen, schrijft The Conversation. Tegelijkertijd is Europa een van de grootste afzetmarkten voor de tabaksindustrie.
EU importeert 55.000 ton tabak
Volgens een onderzoek van de Minor Uses Coordination Facility (MUCF) heeft de EU in 2024 zo’n 550.000 ton ruwe tabaksbladeren geïmporteerd. Daarmee is de EU, samen met China, een van de grootste importeurs ter wereld. Deskundigen pleiten voor een verandering in de regelgeving om de ontbossing door de tabaksindustrie tegen te gaan.
Kwart tabak komt uit Oost-Afrika
Bijna een vierde deel van de tabak komt uit Afrikaanse landen, met name Zimbabwe, Malawi, Zambia, Tanzania en Mozambique. Uit onderzoek van de FARM Foundation blijkt dat negentien Afrikaanse landen in 2024 samen voor ruim 2,3 miljard euro aan tabak exporteerden. Daarvan ging voor 627 miljoen euro naar Europa. Dat maakt de tabaksteelt een van de grootste verdienmodellen in Afrika. Ter vergelijking, in 2024 verdienden dezelfde landen zo’n 4,8 miljard euro met de export van koffie, thee en specerijen.
De tabaksindustrie zorgt dus voor veel omzet. Om die reden stijgen de ambities en is de tabaksteelt in Afrika de laatste jaren bijna vervijfvoudigd. Eerder schreef TabakNee over de uitbreidingsplannen van Zimbabwe en de grote gevolgen voor de bossen in die regio.
De bijl in het Miombo-oerwoud
Het is de specifieke droogtechniek die gebruikt wordt voor de warmgedroogde Virginia-tabak, waarvoor vele hectares bos gekapt worden. De tabaksbladeren moeten meerdere dagen in een houtgestookte droger liggen om de juiste eigenschappen te krijgen voor de sigaretten.
In Afrika wordt dit hout voornamelijk uit de Miombo-bossen gekapt, een ecosysteem dat een groot deel van Zuidelijk Afrika bestrijkt. Dit gebied is van grote waarde vanwege de grote biodiversiteit, die ook een economisch vangnet biedt voor verzamelaars van fruit, paddenstoelen en medicinale planten. Verder zorgt het oerwoud voor het verlagen van de CO2-uitstoot van het continent en voorkomt het grote natuurrampen, bijvoorbeeld overstromingen.
31 kg hout voor 1 kg tabak
Voor het drogen van één kilo tabaksbladeren wordt 31 kg hout gebruikt, blijkt uit een onderzoek uit 2017, gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift World Development Perspectives. Omgerekend gaat het over ongeveer 15 procent van de ontbossing in Zimbabwe en 26 procent in Malawi. De Universiteit van Bath (VK) heeft vastgesteld dat het drogen van Virginia-tabak jaarlijks leidt tot de vernietiging van 60.000 hectare bos in Zimbabwe alleen. Eerder schreef TabakNee over de onderdrukte boeren in de regio, die gedwongen worden om het oerwoud te vernietigen.
Tabakindustrie onder de radar
Het omhakken van de tienduizenden hectares bos voor het drogen van tabaksbladeren, wordt niet gereguleerd met de verordening tegen ontbossing, EUDR. Deze wetgeving legt namelijk via geolocatie een verband tussen de geïmporteerde grondstoffen en de grond waarop die geproduceerd zijn. Als voor die grond na 2020 bos is gekapt, kan de EU de daarop geteelde producten tegenhouden. Maar het kappen van bomen op kilometers afstand van de tabaksteelt kan door deze regelgeving niet traceerbaar worden gemaakt.
Verandering van de regels
De tabaksindustrie ontspringt nu nog de dans, maar dat kan veranderen als in 2030 de Europese richtlijn moet worden herzien. Tijdens deze heroverweging wordt er onder andere gekeken naar het aanpassen van de productenlijst, het uitbreiden van het beschermde land (zoals veengebieden en graslanden) en wordt de vraag beantwoord wat voor verantwoordelijkheden bedrijven nog meer zouden moeten hebben rondom het produceren van grondstoffen.
Herbebossing is minimaal
In de tussentijd zijn er lokaal al verschillende initiatieven om de ontbossing tegen te gaan, het planten van nieuwe bomen en andere droogtechnieken bijvoorbeeld. Zo heeft de Zimbabwaanse overheid aangekondigd om vanaf 2027 het gebruik van hout uit natuurlijke bossen stapsgewijs terug te dringen. Tot op heden is dit onvoldoende, want de ontbossing gaat veel sneller dan het herplanten van bomen. Tussen 2015 en 2024 heeft de Zimbabwaanse overheid 4.500 hectare aan bomen geplant, wat in geen verhouding staat tot de 60.000 hectare bos die jaarlijks wordt gekapt voor de tabaksproductie. De EU heeft de mogelijkheid hier verandering in te brengen en te voorkomen dat zoveel bos in rook opgaat.
Blijf op de hoogte van al het tabaksnieuws: meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.
tags: tabaksteelt | EU | wetgeving | Afrika | ontbossing | milieuprobleem






Stichting Rookpreventie Jeugd is geregistreerd als Algemeen Nut Beogende Instelling (RSIN: 820635315 | KvK: 34333760).