line
blokhuis in argos-1

Blokhuis tegen Argos: ‘Ik wil het de tabaksindustrie zo moeilijk mogelijk maken’

maandag 20 april 2020

Terwijl de tabaksindustrie sluipwegen blijft zoeken om reclame te maken voor haar producten, wil staatssecretaris Blokhuis de NVWA uitbreiden om daartegenin te gaan. “Wat mij betreft kunnen we het niet hard genoeg aanpakken”, zei hij tegen Argos.

Door de webredactie

“Als tabaksverkoop via supermarkten wordt verboden, dan raak ik 30 procent van mijn verdienvermogen kwijt”, zegt de eigenaar van een kleine Spar-supermarkt in Vuren in Gelderland. Het is makkelijke omzet, bovendien, vertelt hij in de uitzending van het VPRO-radioprogramma Argos van 18 april jl., want je hoeft er bijna niets voor te doen. De baliemedewerkers moet de regels van de NIX18-wetgeving geleerd worden en de verpakkingen moeten in het schap worden gezet. Voor de rest verkoopt het product zichzelf.

Juist de plaatsing van die sigarettenpakjes in het schap kreeg in de Argos-uitzending extra aandacht, want uit onderzoek van De Onderzoeksredactie blijkt de plaats in het schap een van de laatste marketingmiddelen van de tabaksindustrie te zijn, waar ze veel geld voor over heeft.

Gratis aanstekers en vloeitjes

Samen met Argos bracht De Onderzoeksredactie aan het licht dat de tabaksindustrie de supermarkten bonussen betaalt voor betere plekken in het schap. Die bonussen worden niet alleen in geld uitbetaald, maar ook bijvoorbeeld in gratis aanstekers en vloeitjes. Het gaat veelal om afspraken die op ketenniveau worden gemaakt en waar de filialen zich aan moeten houden. Supermarkteigenaren vertellen in de uitzending dat ze regelmatig controle krijgen van de tabaksfabrikanten om te zien of de afspraken worden nagevolgd.

Wanneer een bepaald merk op ooghoogte en met meer pakjes naast elkaar in het schap staat, wordt zo’n merk beter verkocht. Lang niet alle (beginnende) rokers zitten aan een merk vast en dan kan het merk dat zij het eerste zien hun keuze bepalen. Tabaksverkopers kunnen in zo’n geval ook een aanbeveling doen en die blijkt vaak ingegeven door verkoopbonussen.

‘Normaalste zaak van de wereld’

Schapruimte kopen is de normaalste zaak van de wereld, stelt Jan Hein Sträter, directeur van de Vereniging Nederlandse Sigaretten- en Kerftabakfabrikanten (VSK) in de uitzending. Alle grote merken doen dat. Het verschil is dat niet alle grote merken een dodelijk product verkopen dat via een aparte wet is gereguleerd, waarin onder meer een verbod op reclame, promotie en marketing is opgenomen. Dit ter bescherming van, met name, minderjarigen die anders misschien in de verleiding zouden komen om te gaan roken.

Verkoopbonussen zijn dus verboden en de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) treedt er, wanneer ze zulke afspraken constateert, ook tegen op. Bij 30 winkels constateerde de NVWA inmiddels verboden afspraken met 19 verschillende tabaksfabrikanten, waarvoor boetes zijn opgelegd. Omdat de tabaksindustrie zich daar in beroepsprocedures tegen verzet, zal het nog jaren duren voor de boetes definitief worden.

Deze verboden vorm van marketing wordt de tabaksfabrikanten overigens ontnomen wanneer de supermarkten per 1 juli, en later ook de tankstations, verplicht zijn om tabak uit het zicht te houden. Ook via de invoering van standaardverpakkingen voor tabak per 1 oktober, wordt de tabaksindustrie een marketinginstrument uit handen geslagen.

Promotie via festivals en Instagram

Toch blijven tabaksfabrikanten enorme budgetten reserveren voor marketing, die langs allerlei sluipwegen wordt aangewend. Eerder legde De Onderzoeksredactie al exclusieve verkoopcontracten met festivals bloot en de Argos-uitzending toont aan dat een festival als Pinkpop nog steeds zulke afspraken met British American Tobacco (BAT) heeft. De tabaksfabrikanten waken er nu echter wel voor om het woord ‘exclusief’ in de contracten te vermelden, zo merkt de NVWA bij controles.

Daarnaast maakt de tabaksindustrie uiteraard ook gebruik van sluipmarketing via onlinekanalen. Argos beschrijft het voorbeeld van verstopte reclame voor BAT’s heat-not-burn-sigaret Glo, waarvoor onder meer een Nederlandse influencer is ingezet. Zie hierover ons aparte verhaal op deze site.

‘Ze dagen de NVWA gewoon uit’

In een reactie zegt Marc Willemsen, wetenschappelijk directeur Tabaksontmoediging van het Trimbos-instituut in de uitzending: “Ik ga ervan uit dat de industrie elke keer heel slim opereert, veel juristen in huis heeft en precies op het randje probeert te laveren van waar ze nog wel voordeel kunnen halen en waarvan ze weten dat ze er makkelijk mee wegkomen. En misschien zullen ze ook af en toe gewoon maar eens wat uitproberen en de NVWA uitdagen en dan gewoon kijken of ze ergens een boete voor krijgen.”

VSK-directeur Sträter geeft dat met zoveel woorden ook toe: “Wij proberen ons zo goed mogelijk aan de wet te houden. Dat lukt natuurlijk niet altijd. De wet is ook niet voor iedereen altijd precies even duidelijk. Uitleg over de wet krijgen wij niet. Dus als de wet wijzigt en wij vragen aan de NVWA: ‘Hoe moeten we dat uitleggen en hoe gaat u dat uitleggen?’ dan zeggen ze: ‘U merkt het wel als u een boete krijgt hoe wij dat uitleggen.’”

Extra NVWA-capaciteit

Na de reportage is ook staatssecretaris Blokhuis (Volksgezondheid) om een reactie gevraagd. Hij neemt het op voor de NVWA, die inmiddels bijvoorbeeld optreedt tegen verboden afspraken met festivals, ook al zijn tot nog toe maar zes van de duizenden festivals gecontroleerd. Blokhuis hoopt dat daar een afschrikwekkend effect van uitgaat en wil om die reden de capaciteit van de NVWA uitbreiden.

Blokhuis: “We hebben binnenkort in de ministerraad de Voorjaarsnota aan de orde en daar heb ik ook een pleidooi om de capaciteit van de NVWA op te hogen, met name om dit soort dingen te kunnen aanpakken. Omdat de tabaksindustrie zoals we die kennen, echt van alle kanten de mazen van de wet zoekt en ook organisatoren van festivals en studentenhuizen in een hele lastige afhankelijkheidspositie brengt. Wat mij betreft kunnen we dat niet hard genoeg aanpakken. […] Ja, deze industrie, die legaal is omdat we dat in Europa hebben afgesproken, die wil ik het wel op alle manieren moeilijk maken om hun vergiftige producten te verkopen.”

tags:  nvwa | Staatssecretaris | supermarkt | uitstalverbod | verkoopbonus | VSK