In een brief aan Eurocommissaris Várhelyi vraagt Rookpreventie Jeugd de Europese Commissie om bij de WHO advies te vragen over toepassing van FCTC-Artikel 5.3. De vraag moet zijn of dit antilobby-artikel ook geldt voor het Europees Parlement.

Door de webredactie

De Europese Commissie moet bij de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) advies vragen over de toepassing van Artikel 5.3 van het Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging (WHO-FCTC). De vraag moet daarbij zijn of het artikel, dat invloed van de tabaksindustrie op het tabaksbeleid moet voorkomen, ook geldig is voor het Europarlement.

Die suggestie doet Rookpreventie Jeugd in een brief aan Eurocommissaris Olivér Várhelyi (Gezondheid en Dierenwelzijn) die deze week is verstuurd. Een verzoek van de Commissie aan het FCTC-secretariaat om nadere uitleg over de geldigheid van Artikel 5.3 voor volksvertegenwoordigers kan ertoe leiden dat ook het Europees Parlement (EP) de deur moet sluiten voor tabakslobbyisten.

Vier keer zoveel lobbycontacten

Juist deze week bracht Smoke Free Partnership (SFP) in Brussel een update naar buiten over de enorme toename van het aantal geregistreerde ontmoetingen van Europarlementariërs met tabakslobbyisten. In de afgelopen twee jaar, sinds het huidige Europarlement in zitting is, zijn al meer dan vier keer zoveel ontmoetingen geregistreerd in het Europese Transparantieregister dan in de hele vorige zittingsperiode.

Nu al 438 ontmoetingen

Tussen 2019 en 2024 werden volgens Politico zo’n 100 ontmoetingen genoteerd. Sinds juli 2024 zijn in het huidige parlement al meer dan 430 ontmoetingen geweest. TabakNee telde er in het overzicht van Lobbycontacten tot 1 oktober van dit jaar al 438. Aangenomen kan worden dat dit een onderschatting is, omdat lang niet alle ontmoetingen worden geregistreerd.

Herziening tabaksbeleid is aanstaande

De enorme toename van de lobby-inspanningen is geen toeval. De Europese Commissie is juist nu bezig met de herziening van het complete Europese tabaksbeleid. Vooruitlopend daarop probeert de tabakslobby via Europarlementariërs de komende behandeling van Commissievoorstellen te beïnvloeden.

Veel contacten over accijnsrichtlijn

De afgelopen tijd gingen veel ontmoetingen over de herziening van de Tabaksaccijnsrichtlijn, waarvoor Eurocommissaris Wopke Hoekstra (Belastingzaken) in juli 2025 een voorstel neerlegde. Het Europees Parlement heeft op dat onderwerp slechts een adviserende rol, maar een uitspraak van het EP wordt in de Raad van Ministers niettemin serieus genomen.

Op 17 juni werd een compromis dat in de Commissie ECON was overeengekomen echter in het plenaire parlement weggestemd. Daarmee werd de impasse op dit dossier nog groter. Vertragen van besluitvorming is een van de bekende tactieken van de tabakslobby.

Voorstel voor nieuwe TPD komt eraan

Voor het einde van dit jaar wordt ook een voorstel van de Europese Commissie verwacht over de herziening van de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) en de Tabaksreclamerichtlijn (TAD). De tabakslobby probeert in de Europese politiek de handen op elkaar te krijgen voor mildere regels voor alternatieve nicotineproducten als e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes, die als minder schadelijk dan sigaretten worden gepresenteerd.

Lobby hield e-sigaret als medicijn tegen

De invloed die de lobby op het tabaksbeleid kan hebben is af te lezen aan de uitkomst van de vorige herziening van de TPD in 2014. Destijds was door de Commissie en Europese ministers het voorstel gedaan om e-sigaretten als stophulpmiddel alleen te distribueren via apotheken. Amendementen van het zwaar belobbyde EP zorgden dat e-sigaretten toch als consumentenproduct op de markt bleven.

Gesprekken met 193 EP-leden

SFP constateert dat de tabakslobby inmiddels met 193 van de 720 Europarlementariërs heeft gesproken. Het zijn niet alleen medewerkers van tabaksfabrikanten die op bezoek gaan. SFP telde 40 verschillende partijen die namens de tabaksindustrie lobbyen in het EP. TabakNee’s overzicht van lobbycontacten laat zien dat de lobby vooral de christendemocratische EPP tracht te bewerken (133 ontmoetingen). Zo hoopt de lobby EPP-leden naar het conservatieve en ultrarechtse kamp te trekken.

Vooral Duitse en Italiaanse leden

SFP stelde verder vast dat vooral EP-leden uit Italië en Duitsland worden bezocht, gevolgd door Spanje, Tsjechië en Roemenië. SFP roept het Europees Parlement en alle EU-instituten op om FCTC-Artikel 5.3 strikt na te leven.

5.3 geldt ‘alle branches van de overheid’

In de brief aan Eurocommissaris Várhelyi schrijft Rookpreventie Jeugd (RPJ) dat de Richtlijnen over de implementatie van Artikel 5.3 helder zijn over de reikwijdte van het artikel. Dit voorschrift geldt “alle branches van de overheid”, zowel de “uitvoerende, de wetgevende als de juridische” machten. Volgens RPJ zal het FCTC-secretariaat hier nader op ingaan zodra daarom wordt verzocht door een van de 180 partijen die bij het Kaderverdrag zijn aangesloten.

Unieke bepaling voor unieke industrie

De brief besluit met: “De tabaksindustrie is de enige industrie die zeer verslavende en tegelijkertijd schadelijke en levensbedreigende producten op de markt brengt. Deze unieke industrie wordt daarom gereguleerd door een uniek internationaal VN-verdrag dat een uniek artikel bevat dat tabakslobby verbiedt invloed uit te oefenen op beleidsvorming. Parlementariërs overal ter wereld mogen niet van deze regel worden uitgesloten.”

Lees ook:
Tabakslobby in de EU dendert door
Tabakslobby houdt vrij toegang tot Europarlement
Tabakslobby gewoon aan tafel bij Europees Parlement
Drie Noordse landen sluiten deur voor tabaksindustrie
Gedragscode Frans parlement vermeldt artikel 5.3 FCTC
Tweede Kamer is wel degelijk gebonden aan FCTC-verdrag