Hoe de tabaksindustrie staande wetgeving ondermijnt

Behalve de vorming van tabaksbeleid ondermijnt de tabaksindustrie waar zij kan ook staand beleid. Onderzoekers van de Universiteit van Bath brachten voor het eerst systematisch in kaart hoe de tabaksindustrie steeds weer opnieuw een hele trukendoos opentrekt om bestaande wetgeving te ontduiken.

Door de webredactie

In Zuid-Korea zijn tabaksproducten nauwkeurig in de wet omschreven als zijnde ‘gemaakt van tabaksbladeren’. Een inkoppertje voor de tabaksindustrie. Deze is immers altijd op zoek naar een geitenpaadje om haar producten te kunnen verkopen en dat was in dit geval snel gevonden. Sigarettenfabrikanten haalden voortaan de nicotine niet meer uit de bladeren, maar uit de wortel en de stam van de tabaksplant. Zo waren het wettelijk gezien geen tabaksproducten en konden ze op een simpele manier de beperkende maatregelen ontduiken die in het land van kracht waren geworden.

Ondermijnende tactieken in kaart

Het is een van de vele strategieën van de tabaksindustrie die onderzoekers van de Universiteit van Bath (VK) blootlegden in een recent verschenen rapport. De lobbypraktijken die voorafgaan aan wetswijzigingen zijn uitgebreid onderzocht en goed gedocumenteerd. Over de tactieken die de industrie hanteert als wetgeving eenmaal van kracht is geworden, is echter veel minder bekend.

300 bronnen, 50 jaar, 50 landen

Om daar zicht op te krijgen analyseerden de onderzoekers over een periode van ruim vijf decennia meer dan 300 verschillende bronnen. Deze hadden betrekking op zo’n 50 verschillende landen, verspreid over de hele wereld. Maar het grootste deel ervan was afkomstig uit een beperkt aantal landen: de Verenigde Staten, Australië, India, het Verenigd Koninkrijk, Canada en Thailand.

Industrie ontduikt de wet waar het kan

Uit deze bronnen kwam al snel het beeld naar voren van een industrie die niet alleen probeert om vooraf wetgeving te beïnvloeden, maar die vooral ook bezig is om die wetgeving, als ze eenmaal van kracht is, actief te ondermijnen. Naarmate er wereldwijd meer en uitgebreidere regelgeving komt wordt het volgens de auteurs steeds belangrijker om juist deze tactieken te herkennen – de tactieken die worden gebruikt nadat nieuwe maatregelen van kracht zijn geworden.

Maatregelen kunnen weliswaar op papier heel daadkrachtig en efficiënt lijken, maar het gaat uiteindelijk om de dagelijkse praktijk. Worden ze nageleefd en gehandhaafd, of zo veel mogelijk ondermijnd en ontdoken? De tabaksindustrie kiest blijkens het rapport duidelijk voor het laatste.

Policy Implementation Playbook

De onderzoekers troffen vele honderden verschillende voorbeelden aan. Sommige hadden betrekking op reclame en marketing, sponsoring en promotie, andere op verplichte waarschuwingen voor gezondheidsrisico’s. Weer andere op zaken als ingrediënten, smaken, design en verpakkingen.

Uiteindelijk werden al deze voorbeelden door de onderzoekers gecatalogiseerd tot een gereedschapskist met vijf verschillende tactieken die door de tabaksindustrie worden gehanteerd om wetgeving af te zwakken, te traineren of te ondergraven. Ze noemden het Strategisch Handboek Implementatiebeleid (Policy Implementation Playbook, oftewel PIP).

Inspelen op wetswijzigingen

In de eerste van de beschreven tactieken, preventieve aanpassing, gaat het om allerlei maatregelen die door de tabaksindustrie worden ingezet om het effect van wetgeving die op stapel staat of net is ingegaan zo veel mogelijk te reduceren. Daarbij kan onder andere worden gedacht aan een intensivering van reclame- en marketingactiviteiten vlak voordat een verbod ingaat. Aan het aanleggen van grote voorraden die vervolgens eerst mogen worden opgemaakt. Of aan het gebruikmaken van tijdelijke verpakkingen, die bijvoorbeeld de wetswijziging aankondigen en waardoor de producten weer extra onder de aandacht worden gebracht.

Nieuwe wetgeving negeren

Maar het gaat de onderzoekers zoals gezegd vooral om de andere vier tactieken, die worden ingezet als de regulerende maatregelen eenmaal zijn ingegaan. Een daarvan is het simpelweg negeren van de nieuwe wetgeving, alsof die helemaal niet bestaat. Advertentiecampagnes gaan soms gewoon door, sport- en muziekevenementen blijven gesponsord worden, gratis samples van tabaksproducten worden nog steeds weggegeven. Vaak net zolang totdat er daadwerkelijk wordt ingegrepen door de overheid of via de rechter.

Symbolische aanpassing aan wetgeving

Symbolische aanpassing aan nieuwe wetgeving is een andere tactiek, die echter maar enkele keren werd gesignaleerd. Gezondheidswaarschuwingen werden in sommige landen bijvoorbeeld afgedrukt in heel kleine lettertjes of werden op een andere manier nauwelijks zichtbaar gemaakt.

Na verbod reclame via ander kanaal

Zeer veelvoorkomend daarentegen is het ontduiken en ontwijken van regulerende maatregelen. Op het gebied van reclame, promotie en sponsoring wordt vaak na een verbod de aandacht verlegd naar een ander, moeilijker te controleren kanaal.

Zo ging de industrie, nadat in de Verenigde Staten tabaksreclame op radio en tv werd verboden, onmiddellijk veel meer adverteren in gedrukte media, met name in bladen gericht op nieuwe doelgroepen als vrouwen en jongeren.

Grote displays en sponsoring

Toen reclame voor sigaretten op een bepaald moment alleen nog was toegestaan in winkels en andere verkooppunten verschenen daar ineens enorme displays met sigaretten en werd deze point-of-sale-promotie zelfs uitgebreid naar supermarkten, kiosken en tankstations. Ook kreeg sponsoring een boost en was de tabaksindustrie steeds prominenter aanwezig in populaire sporten als Formule 1, voetbal en cricket. En op allerlei evenementen en festivals rond muziek, film, het uitgaanscircuit, lifestyle en mode, allemaal sectoren die een voornamelijk jong publiek trekken.

Shift naar social media

De laatste jaren zien we, niet alleen in de VS, een soortgelijke ontwikkeling, waarbij reclame en marketing van tabaks- en nicotineproducten opnieuw verschuift naar moeilijker te reguleren sectoren als social media, samenwerking met influencers, events, e-mailmarketing en interactieve content.

Special editions en merkassociaties

Ook design wordt regelmatig aangewend om regelgeving te ontduiken. Sigarettenpakjes worden gebruikt als reclame-uiting. Er worden bijvoorbeeld limited editions uitgebracht. Of voor iedereen herkenbare kleuren en vormen van bekende sigarettenmerken worden in een heel andere context gebruikt, maar roepen onmiddellijk de associatie met het merk op. En kleine veranderingen in het product, zoals een nieuw type filter, staan soms schreeuwerig op de verpakking. Met als nettoresultaat weer veel extra aandacht.

Promotie via winkels en bars

En dan is er ook nog de beïnvloeding via derden. Retailers, bijvoorbeeld, ontvangen vaak een financiële vergoeding als ze de tabaksproducten een prominente plek geven in de winkel. Eigenaars van bars en restaurants worden aangemoedigd om roken en vapen toch op een of andere manier toe te staan. En openbaar bestuurders worden bewerkt om het beleid alsnog in een andere richting te sturen of op een mildere manier te implementeren dan eigenlijk bedoeld.

Overheden moeten bewuster worden

De lijst met ontwijkende en ondermijnende tactieken is schier eindeloos en er komen steeds nieuwe manieren bij. Een van de doelstellingen van de auteurs is dan ook om overheden bewust te maken van die tactieken. Ze hopen dat dit uiteindelijk leidt tot krachtiger en effectiever beleid, dat ook beter bestand zal zijn tegen de trukendoos van de industrie. En ‘de industrie’ is in dit geval niet alleen de tabaksindustrie, maar ook de alcoholsector en de voedingsindustrie. Ook zij overspoelen immers de samenleving met ongezonde producten en halen alles uit de kast om dat ongehinderd te kunnen blijven doen. Overheden dienen zich daartegen te wapenen.

Lees ook:
Sigaretten met korting en nicotinezakjes erbij cadeau
Italië beboet Philip Morris om misleidende reclame
PMI definitief veroordeeld om verboden reclame
Philip Morris France veroordeeld om reclame verhitte tabak
Documentaire ‘Enfumés’: Undercover bij Philip Morris Frankrijk

tags:  Policy Implementation Playbook | handhaving | tabakslobby | tabaksbeleid | onderzoek | wetgeving | reclameverbod