Luk Joossens: ‘Harm reduction wordt polygebruik’

Schadebeperking verdwijnt in de strategie van de tabaksindustrie langzaam naar de achtergrond en maakt plaats voor polygebruik van verschillende nicotineproducten naast elkaar. Dat stelt de Belgische tabaksexpert Luk Joossens, die ziet dat rookcijfers ook dalen zonder alternatieve nicotineproducten.

Door de webredactie

Al beweert ze anders, de tabaksindustrie is niet langer uit op het uitfaseren van traditionele tabak. De cijfers laten zien dat de sigarettenverkoop nauwelijks terugloopt en dat de industrie steeds meer aanstuurt op polygebruik van verschillende nicotineproducten naast elkaar.

Dat stelt tabaksexpert en senioradviseur van SmokeFree Partnership Luk Joossens. Op LinkedIn deelde hij een samenvatting van zijn presentatie vorige week op de jaarlijkse conferentie van de Europese afdeling van de Society for Research on Nicotine and Tobacco in Parijs.

Nieuwe consumententrend: polygebruik

Joossens schrijft: “Op basis van de verkoopcijfers van Philip Morris International (PMI) in de periode 2020-2025 is de tabaksindustrie niet langer geïnteresseerd in dalende sigarettenverkoop. Over een periode van 5 jaar daalt de sigarettenverkoop met slechts 3 procent.”

Dat PMI niettemin zo sterk inzet op verhitte-tabaksproducten is omdat de winst daarvan nog veel hoger is dan op traditionele sigaretten. De industrie profiteert daarmee extra van wat Joossens ziet als “de nieuwe consumententrend: het polygebruik van nicotine- en tabaksproducten, waarbij consumenten wisselen tussen producten en gedurende de dag verschillende soorten producten kiezen.”

Nicotinezakjes zijn gericht op jongeren

Tegelijkertijd zet de tabaksindustrie – ook hier weer met PMI voorop – stevig in op nicotinezakjes, die nog meer verslavend zijn en overal gebruikt kunnen worden waar roken verboden is. Het is logisch, stelt Joossens dat België, Nederland en Frankrijk de verkoop van die nicotinezakjes inmiddels hebben verboden. De marketing rond die zakjes is immers vooral op jongeren gericht “en worden gebruikt om ‘regelgevende beperkingen te omzeilen’ om nicotineverslaving in stand te houden en het polygebruik van producten, waaronder tabaksproducten, te versterken.”

Begrip ‘harm reduction’ verdwijnt

In de politieke beïnvloeding door de tabaksindustrie heeft de tabaksindustrie het nu nog volop over harm reduction (schadebeperking): in de regelgeving voor nicotineproducten zou rekening gehouden moeten worden met de relatieve schadelijkheid voor de gezondheid van verschillende producten. Waarbij steeds naar misleidende ‘wetenschappelijke’ gegevens wordt verwezen.

Maar Joossens voorspelt dat harm reduction “een begrip van het verleden” wordt. “Polygebruik kan de norm worden voor het komende decennium en garandeert hoge winsten voor Big Tobacco, maar minder positieve resultaten voor de volksgezondheid.”

‘Rookcijfers dalen zonder alternatieven’

De LinkedIn-post van Joossens lokte vooral veel reacties uit van bekende harm reduction-propagandisten, die beweren dat verboden juist averechts zouden werken. In reactie daarop neemt Joossens de Belgische situatie als voorbeeld. Daar zijn verhitte-tabaksproducten niet op de markt, omdat tabaksbedrijven de Belgische regelgeving te streng vinden en nicotinezakjes zijn er sinds 2023 verboden.
Verwijzend naar de Vlaamse Preventiebarometer beschrijft Joossens dat de sigarettenverkoop in België tussen 2020 en 2025 met 40 procent is verminderd en de shagverkoop met 65 procent. En in Vlaanderen was het aantal dagelijkse sigarettenrokers in 2025 8,1 procent (9 procent in 2022). Joossens: “Conclusie: je hebt echt geen verwarmde tabaksproducten of nicotinezakjes nodig om lagere rookpercentages of minder verkoop van sigaretten en RYO-tabak te krijgen.”

Lees ook:
EU moet algemeen kader voor nicotine stellen
Jeugdverslaving is doel van de tabaksindustrie
WHO: volg Zweedse aanpak nicotinezakjes niet