Jeugdverslaving is doel van de tabaksindustrie

Hedendaagse tabaks- en nicotineproducten worden doelbewust ontworpen om jongeren te verleiden en verslaafd te maken, bevestigt Australisch onderzoek. Inmiddels gebruiken wereldwijd negen keer meer jongeren e-sigaretten dan volwassenen. 

Door de webredactie

Jeugdgebruik van nicotineproducten is geen onbedoeld bijeffect, maar een bewust doel van de tabaksindustrie. Dat is de conclusie van onderzoekers van de Australian National University onder supervisie van Becky Freeman (University of Sydney) en Charlotta Pisinger (University of Southern Denmark). Hun onderzoek, gepubliceerd in PLOS Medicine, verscheen ter gelegenheid van World No Tobacco Day op 31 mei jl. Het thema dit jaar: ‘unmasking the appeal’ – de aantrekkingskracht ontmaskeren. Daarmee wordt de aandacht gevestigd op de manier waarop tabaks- en nicotineproducten bewust worden ontworpen en vermarkt, met name gericht op jongeren.

Meer jongeren dan volwassenen

Het gebruik van e-sigaretten onder 13- tot 15-jarigen is wereldwijd gemiddeld negen keer zo hoog als onder volwassenen, en nicotineafhankelijkheid onder jongeren neemt toe. Dat is geen toeval, stellen de onderzoekers: producten worden bewust aantrekkelijker gemaakt via smaken, opvallende verpakkingen en nicotinezouten. Die zorgen voor een soepelere inhalatie en snellere verslaving. Ook worden apparaten steeds vaker voorzien van digitale functies – vapes worden bijvoorbeeld uitgevoerd met spelletjes of gekoppeld aan een app. Daardoor raakt nicotinegebruik verweven met het dagelijks leven van jongeren.

Daarbij zien de onderzoekers nog een andere ontwikkeling: producten bevatten steeds meer nicotine. Van 2017 tot 2022 steeg het aandeel producten met een hoog nicotinegehalte (dat wil zeggen meer dan 5 procent) met maar liefst 1.486 procent (bijna 15 keer zoveel).

Industrie spreekt van ‘maatschappelijk voordeel’

De tabaksindustrie presenteerde e-sigaretten in eerste instantie als hulpmiddel om te stoppen met roken. Inmiddels is dat verhaal verschoven naar bredere, ongefundeerde claims over voordelen voor de samenleving als geheel van dit ‘minder schadelijk alternatief’. Jeugdgebruik wordt in dat verhaal afgeschilderd als een onvermijdelijke bijwerking van iets dat per saldo goed is. De onderzoekers bestempelen dit echter als een bewuste strategie: de verantwoordelijkheid wordt verschoven van de industrie naar het individu, terwijl jeugdgebruik in werkelijkheid een fundamenteel doel is.

Kwetsbare groepen extra in het vizier

De blootstelling aan gerichte marketing is niet gelijk verdeeld, blijkt uit het onderzoek. Niet alleen jongeren, maar ook groepen met een structurele achterstand – waaronder inheemse volken, mensen van kleur, LHBTIQA+-gemeenschappen en mensen met een sociaaleconomische achterstand – worden zwaarder getarget en zijn minder beschermd door bestaande regelgeving.

Noorwegen als voorbeeld

De onderzoekers pleiten voor regelgeving die verdergaat dan marketingbeperkingen. Als voorbeeld noemen zij het beleid in Noorwegen, waar de bewijslast is omgedraaid: niet de overheid moet aantonen dat een nicotineproduct schadelijk is, de industrie moet bewijzen dat het veilig is. Dit is het omgekeerde van hoe het in de meeste landen werkt: vaak zijn producten vrij verkrijgbaar, tenzij ze worden verboden.

Verder pleiten de auteurs voor volledige implementatie van het Framework Convention on Tobacco Control (FCTC), het bindende internationale volksgezondheidsverdrag onder de WHO uit 2005. Dit verdrag verplicht landen tot maatregelen als hoge tabaksbelastingen, uitgebreide reclameverboden, rookvrije publieke ruimtes en grote gezondheidswaarschuwingen op verpakkingen.

Industrie creëert en onderhoudt verslaving

Jeugdgebruik van nicotineproducten is geen kwestie van slechte keuzes of gebrek aan bewustzijn, concluderen de onderzoekers. Het is het voorspelbare resultaat van een industrie die structureel is ingericht om verslaving te creëren en onderhouden. Willen we jongeren effectief beschermen, dan vraagt dat dus niet alleen om betere voorlichting. We moeten ook de industrie aanpakken die schadelijke producten maakt, illegaal aanprijst en breed beschikbaar stelt.

Op de hoogte blijven van de tactieken van de tabaksindustrie? Meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.