Hoe misinformatie over vapen het brein misleidt

Het vergt inzicht in de psychologie, de informatieverwerking en de sociale omgeving van jongeren om ze los te weken uit hun vapeverslaving. Dat stelt psycholoog Andy Levy, die uitlegt hoe misinformatie over de veiligheid van vapes jongeren aanspreekt.

Door de webredactie

Om de aantrekkingskracht van vapes op jongeren te verminderen, moeten zij media-bewuster worden gemaakt. Tegelijk moet op hen afgestemde content laten zien wat ze winnen door niet te gaan vapen of ermee te stoppen. Dat schrijft psycholoog Andy Levy van Edge Hill University in Ormskirk, Lancashire, in een stuk voor The Conversation. Daarin beschrijft Levy de psychologie achter de populariteit van vapes onder jongeren, veroorzaakt door misinformatie.

Terwijl de bewijzen zich opstapelen dat alternatieve rookwaren zoals e-sigaretten en verhitte tabak ronduit schadelijk zijn voor de gezondheid, lijkt de populariteit ervan alleen maar toe te nemen. Een op de tien scholieren in het voortgezet onderwijs in het VK vapet. In Nederland heeft 1 op de 5 scholieren tussen 12 en 16 jaar ooit gevapet en 1 op de 8 doet dat ten minste maandelijks, blijkt uit de laatste cijfers.

Zware verslaving, zwarte longen

Scholen in het VK merken dat steeds meer leerlingen met nicotineverslaving worstelen. In Nederland kwam eind vorig jaar aan het licht dat scholieren ’s nachts wakker worden om te vapen, wat op zware verslaving wijst. Artsen zien ook steeds vaker patiënten met acute gezondheidsproblemen als gevolg van vapen. En Nieuw-Zeeland werd eind vorig jaar opgeschrikt door het bericht over een 17-jarige jongen bij wie na drie jaar intensief vapen een deel van zijn zwartgekleurde longen verwijderd moest worden.

Binair denken versimpelt risico’s

Hoe kan het dat bij al dit soort berichten het vapen toch populair blijft onder jongeren? Levy schrijft dat je daarvoor moet kijken hoe onze geest risico, beloning en sociale signalen verwerkt. Psychologisch onderzoek wijst uit, schrijft hij, dat mensen gezondheidsinformatie zelden op een genuanceerde manier bekijken. Complexe en zich nog ontwikkelende wetenschappelijke informatie wordt in de hersenen teruggebracht tot een simpel onderscheid tussen veilig en onveilig. Binair denken, noemt Levy dat.

“Als mensen horen dat vapen minder schadelijk is, dan maken velen daar onschadelijk van, omdat het beoordelen van relatieve risico’s ingewikkeld voelt”, schrijft hij. “De kleurtjes en smaakjes en een marketing gericht op wellness versterken de perceptie dat vapen goed of veilig is, zelfs zonder langetermijnbewijs.”

Sociale omgeving versterkt het effect

Die simplificatie in het brein maakt dat misinformatie zich zo makkelijk kan verspreiden. Sociale invloed versterkt dat effect, stelt Levy. Als vrienden, leeftijdgenoten en influencers online laten zien dat ze vapen, wordt dat niet alleen zichtbaar, maar ook opgehemeld. Vapen wordt zo normaal en wenselijk. Iets om uit te proberen. Dat verklaart mede dat in Engeland 1 miljoen mensen vapen die nooit eerder rookten.

Angst voor verlies van ‘voordelen’

Dat mensen blijven vapen heeft ook te maken met wat Levy verliesaversie noemt. Als vapen niet als schadelijk wordt ervaren, dan associëren mensen ermee stoppen met verlies van stressverlichting, lekkere smaakjes, sociale verbinding en identiteit. Dat verlies voelt reëel en dichtbij, terwijl de risico’s op lange termijn ver weg zijn. Mensen blijven vapen omdat ze het gevoel hebben iets prettigs en waardevols op te geven als ze zouden stoppen.

Zichzelf versterkend effect

De drie elementen versterken elkaar, schrijft Levy. “Binair denken simplificeert de risico’s, sociale bevestiging stimuleert het verlangen en verliesaversie maakt stoppen voor het gevoel kostbaar. Misinformatie misleidt niet alleen, het zorgt dat mensen anders gaan denken, waardoor een instrument voor schadebeperking verandert in een sociaal geaccepteerde, moeilijk te stoppen gewoonte.”

‘Verbeter mediageletterdheid’

Hoe dit tij te keren? Levy stelt dat mensen daarvoor een ander beeld moeten krijgen van wat ze te winnen hebben. Dat begint volgens hem met verbetering van de mediageletterdheid, zodat mensen betrouwbare informatie kunnen scheiden van misinformatie. Daarnaast moet gezondheidsinformatie worden aangeboden op de platforms waar mensen veel gebruik van maken. Die informatie moet worden verpakt in korte, boeiende content die past bij sociale media.

Blijven vapen geeft meer verlies

“Als influencers en leeftijdsgenoten de werkelijke kosten van vapen onder de aandacht brengen, zoals geld, energie en longcapaciteit, en de marketing achter de aantrekkingskracht blootleggen, kunnen de percepties veranderen”, schrijft Levy. Dan gaan mensen het gevoel krijgen dat doorgaan met vapen betekent dat ze meer verliezen.

De aanpak van de vape-epidemie, concludeert Levy, vergt dus niet alleen wetenschappelijk bewijs voor de schadelijkheid van e-sigaretten, maar vooral ook inzicht in de denkwijze en de sociale omgeving van degenen die in die epidemie gevangen zitten.

Lees ook:
Amsterdamse artsen kregen alert over spice-vapes
Vijf jonge mensen bijna dood door vapen
Franse tieners dood door ‘nep-CBD’-vapes