Weinig verandering in nicotinegebruik scholieren

In vier jaar tijd is er weinig veranderd in het rook- en vapegedrag van scholieren van 12 tot 16 jaar. Dat blijkt uit het nieuwe HBSC-onderzoek. Nog steeds heeft rond de 17 procent ooit gerookt en ruim 20 procent ooit gevapet. Scholieren kopen hun rookwaar vooral online.

Door de webredactie

Nieuwe cijfers over het rook- en vapegedrag van Nederlandse scholieren lijken erop te wijzen dat er iets minder wordt gevapet en juist iets meer gerookt. Maar de verschillen met voorgaande onderzoeken zijn niet groot genoeg om van een significante verschuiving te spreken. Dat blijkt uit de nieuwste versie van het vierjaarlijkse HBSC-onderzoek naar het welbevinden en middelengebruik van scholieren tussen 12 en 16 jaar. Voor Nederland wordt dit onderzoek uitgevoerd door het Trimbos-instituut in samenwerking met de Universiteit Utrecht.

Meisjes roken meer dan jongens

Voor het onderzoek werden vragenlijsten verwerkt van 1.510 leerlingen uit groep 8 in het basisonderwijs en 5.103 leerlingen van 12 tot 16 jaar in het voortgezet onderwijs. Daaruit werd opgemaakt dat in 2025 ongeveer 1 op de 6 leerlingen (16,6 procent) in het voortgezet onderwijs ooit had gerookt, 1 op de 10 (10 procent) deed dat in de laatste maand en net geen 3 procent dagelijks. Opvallend: onder meisjes wordt aanmerkelijk meer gerookt (19 procent heeft ooit gerookt) dan onder jongens (14,4 procent).

12 procent vapet maandelijks

Voor vapen liggen de percentages nog steeds hoger dan voor roken. In het voortgezet onderwijs heeft 1 op de 5 leerlingen (21,5 procent) ooit gevapet. 1 op de 8 (12,4 procent) deed dat maandelijks en 1 op 25 middelbare scholieren vapet dagelijks. Ook bij vapen meer meisjes (25,2 procent) dan jongens (17,9 procent).

Daling stagneerde na 2017

In het rapport worden de cijfers van het nieuwe onderzoek vergeleken met onderzoeken in voorgaande jaren. Daaraan is te zien dat de sterke daling tussen 2001 en 2013 (van 46 procent ooit gerookt naar 22 procent), vanaf 2017 is gestagneerd. Tussen 2017 en 2025 schommelt het percentage van leerlingen dat ooit heeft gerookt rond de 17 procent.

Iets minder vapen, iets meer roken

In het overzicht worden de cijfers ook vergeleken met het Peilstationonderzoek uit 2023, eveneens van het Trimbos-instituut. Uit die vergelijking zou op te maken zijn dat het vapen onder jongeren iets terugloopt, terwijl het roken van sigaretten weer wat zou zijn toegenomen. Het percentage dat ooit heeft gevapet is in die vergelijking van 24,6 naar 21,5 procent gedaald en het aantal scholieren dat in de voorgaande maand vapete zakte van 14,3 naar 12,4 procent.

Het aantal leerlingen dat ooit rookte steeg daarentegen van 16,1 procent in 2023 naar 16,6 procent in 2025 en in de voorgaande maand van 8,5 naar 10 procent. Dat zou een aanwijzing kunnen zijn voor het zogenoemde gateway-effect, waarbij jongeren de vape verruilen voor de sigaret. Maar experts wijzen erop dat de verschuivingen niet significant genoemd kunnen worden.

Jongens halen sigaretten bij pomp

Ondertussen laat het onderzoek zien dat naast het online-kanaal vooral het benzinestation populair is voor de aankoop van sigaretten. 25,3 procent van de 12- tot 16-jarigen zegt online sigaretten te kopen en voor vapes is dit zelfs 40,3 procent. Met name 16-jarige jongens geven aan hun sigaretten bij een benzinepomp te kopen: 14,4 procent. 12,7 procent van de 16-jarigen zegt voor sigaretten bij een tabakswinkel terecht te kunnen. Die cijfers maken duidelijk dat er nog steeds gaten in zowel het online- als het fysieke verkoopkanaal te dichten zijn.

EenVandaag Jongerenpanel

Het AvroTros-programma EenVandaag constateerde in een eigen peiling onder 2.000 jongeren tussen de 16 en 34 jaar dat een kwart het aantal rokende leeftijdsgenoten om zich heen ziet toenemen. Vier op de tien van de ondervraagden rookt regelmatig of af en toe. Maar onder de jongste groep (16 tot 24 jaar) is dat 53 procent.

Het item in de uitzending van gisteren echoot een verhaal dat sinds een paar maanden in de internationale pers rondgaat, waarin een opleving in het roken wordt geconstateerd. Als oorzaak worden influencers en toenemende rookscènes in films en series genoemd. Maar de jongeren zelf hebben volgens de peiling niet het gevoel dat ze daardoor beïnvloed worden.

Maar dat gebeurt natuurlijk wel en daarom zijn al die beelden op social media en in films geen toeval, zoals voorzitter van Rookpreventie Jeugd Wanda de Kanter in april al zei. Tegen TabakNee zei ze: “Dit is gewoon een marketingtruc van de tabaksindustrie. Heel agressieve, gewiekste marketing. Deze industrie laat niets aan het toeval over – overal is over nagedacht.”

Blijf op de hoogte van al het nieuws over nicotinegebruik: meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.