Geen accijnsverhoging, minder geld voor preventie

Volgend jaar zijn er geen accijnsverhogingen op tabak op komst en nemen de budgetten voor preventie af, blijkt uit de Rijksbegroting 2027. Het kabinet-Jetten zegt de inzet op een rookvrije generatie te willen versterken, maar in de uitvoering blijkt daar weinig van.

Door de webredactie

Substantiële en regelmatige accijnsverhogingen op tabaksproducten zijn de meest effectieve beleidsmaatregel om het aantal rokers terug te dringen, stelt het Trimbos-instituut in een nieuwe factsheet ‘Effecten van accijns en prijs op het gebruik van tabaksproducten’. In de dinsdag gepresenteerde rijksbegroting zijn voor volgend jaar echter (weer) geen accijnsverhogingen voorzien. De regering verwacht in 2027 2,3 miljard euro aan tabaksaccijnzen te innen.

In de toelichting op de begroting van het ministerie van VWS stelt de regering de inzet op een rookvrije generatie voor te zetten en te versterken. Maar op preventie van nicotinegebruik wordt in de komende jaren sterk bezuinigd. In totaal is er 22,4 miljoen euro aan subsidies beschikbaar voor preventie van alcohol-, tabaks- en drugsgebruik samen.

Leeftijdsgrens tabak naar 21 jaar

Over de versterkte inzet schrijft het ministerie: “Zo wordt de leeftijdsgrens voor tabak verhoogd naar 21 jaar, wordt het in voorraad houden van illegale vapes verboden en krijgt de NVWA meer mensen en mogelijkheden om effectiever tegen de illegale handel in vapes op te treden. Meer kindomgevingen worden rookvrij gemaakt en het reclameverbod wordt aangescherpt. Er wordt geïnvesteerd in stoppen met vapen en roken, onderzoek, communicatie en publieksinformatie. Verder zal het tabaksbeleid voor Caribisch Nederland worden versterkt.”

Minder geld voor Trimbos

Maar wie de begroting nader bestudeert ziet juist een geleidelijke afname van het budget voor het Trimbos-instituut van 14,2 miljoen euro in 2027 naar 11,9 miljoen in 2032. En voor de MBO-Middelenmonitor krijgt het instituut volgend jaar nog slechts 45.000 euro (166.000 in 2026) en de jaren daarna niets meer. Ook het Peilstationonderzoek scholieren dat sinds 1984 elke vier jaar het middelengebruik, digitale mediagebruik en de mentale gezondheid van jongeren peilt, krijgt volgend jaar nog eenmalig 15.000 euro subsidie (9.000 in 2026), maar daarna niet meer. Voor de campagne Ikstopnu is geen geld meer. Ook voor Stoptober, waarvoor dit jaar nog 800.000 euro werd uitgetrokken, houdt de subsidie volgend jaar op.

Minder voor verslavingskunde en -zorg

Stichting Verslavingskunde Nederland gaat er vergeleken met de 597.000 euro subsidie dit jaar de komende jaren bijna 200.000 euro op achteruit. Voor het Project Rookvrije zorg, waarmee het hele zorgveld in 2030 rookvrij moet zijn, is volgend jaar nog 80.000 euro beschikbaar, maar daarna niets meer. Voor de projecten ‘Vape campagne’ en ‘Verslavingszorg voor rokers’ is geen geld begroot.

Zicht op rookgedrag jeugd verdwijnt

De tegenkracht tegen de tabaksindustrie met haar oneindige financiële middelen was al beperkt, maar neemt onder het kabinet-Jetten dus nog verder af. Er wordt minder geld uitgetrokken voor preventie en het zicht op hoe het rookgedrag van jongeren zich ontwikkelt raken we kwijt. Terwijl de maatschappelijke kosten van nicotineverslaving gigantisch zijn (naar schatting 33 miljard euro per jaar) en investeren in preventie zich op termijn dus dubbel en dwars uitbetaalt.

‘Wees niet bang voor grenseffecten’

Dat de regering een nieuwe accijnsverhoging op nicotineproducten niet aandurft komt onder andere door de vele berichten over grenseffecten en illegale handel – berichten die door de tabaksindustrie worden ingestoken op basis van gegevens die onbetrouwbaar zijn. Naar aanleiding van de factsheet over de effecten van accijnsbeleid stelt hoofd tabaksontmoediging van het Trimbos-instituut, Marc Willemsen, dat we niet zo bang moeten zijn voor die grenseffecten en illegale handel.

Ten eerste werkt de Europese Unie met de herziening van de Tabaksaccijnsrichtlijn aan het meer gelijktrekken van de tabaksprijzen in de EU. Naar verwachting wordt nu in november in de Europese ministerraad over die herziening beslist.

Duitsland verhoogt accijns

Ondertussen heeft Duitsland, waar nu nog veel mensen naartoe reizen om tabak te kopen, aangekondigd de komende jaren de accijnzen op tabak op te trekken met uiteindelijk 20 procent. “De aanwezigheid van grensverkoop is daarom geen blijvend argument tegen accijnsverhogingen, maar een reden om accijnsbeleid beter af te stemmen met andere Europese landen”, stelt Willemsen.

Over de illegale handel constateert hij dat Douane, FIOD, NVWA en politie hierin steeds beter samenwerken. Daarom concludeert hij: “Nederland kan tegelijkertijd hoge accijnzen hebben én illegale handel succesvol bestrijden, mits er voldoende geïnvesteerd wordt in toezicht en handhaving.”

Alle kennis legitimeert accijnsinzet

Uit de factsheet blijkt dat zowel volwassen rokers als jongeren gevoelig zijn voor prijsveranderingen van tabaksproducten. Rokers stoppen of gaan minder roken als sigaretten en shag duurder worden en jongeren worden minder verleid tot beginnen met roken. Alle kennis over het accijnsinstrument legitimeert de inzet ervan door de overheid, stelt de factsheet “mits ingebed in een breed pakket aan tabaksontmoedigingsmaatregelen, waaronder goede en toegankelijke stoppen-met-rokenzorg.”

Het kabinet lijkt eerder een tegengestelde koers te varen.

Lees ook:
Europese impasse over tabaksaccijns
Tabaksbranche lobbyt met brandbrief tegen accijnsrichtlijn
BBB-staatssecretaris: ‘Staat loopt geen € 2,6 mld. aan tabaksaccijns mis’