FDA wijzigt beleid na lobby tabaksfirma’s bij Trump

De Amerikaanse Food and Drug Administration voerde een beleidswijziging door die verstrekkende gevolgen heeft voor de beschikbaarheid van ongekeurde nicotineproducten. Het nieuwe beleid lijkt met donaties van de tabaksindustrie te zijn gekocht bij president Trump.

Door de webredactie

Door nieuwe richtlijnen van de Food and Drug Administration (FDA) mogen fabrikanten van nicotineproducten zoals nicotinezakjes en e-sigaretten met fruit-, snoep- en dessertsmaken hun producten blijven verkopen zonder dat ze zijn goedgekeurd. In een opiniestuk voor The Washington Post uit columnist en spoedeisendehulparts Leana S. Wen haar grote zorgen daarover.

Druk uit het Witte Huis

De aanleiding voor de wijziging lijkt politiek na sterke invloed van de tabakslobby. Volgens de New York Times drong president Trump persoonlijk aan op het nieuwe beleid, nadat een dochteronderneming van tabaksfabrikant Reynolds American 5 miljoen dollar (4,3 miljoen euro) aan een fonds van de Make America Great Again-campagne had gedoneerd. Eerder had hetzelfde dochterbedrijf al 3 miljoen dollar in dezelfde kas gestort.

Het verhaal in de New York Times stelt dat tabakslobbyisten en directeuren van tabaksfabrikanten Reynolds en Altria Trump tijdens een lunch op zijn golfclub hadden verteld ontevreden te zijn over de FDA-regulering. Trump zou ter plekke FDA-commissaris Marty Makary hebben gebeld. Toen die niet opnam belde hij minister van Volksgezondheid en Sociale Zaken Robert F. Kennedy jr. en beval hem om actie te ondernemen. Binnen een week was het nieuwe beleid doorgevoerd. Makary nam kort daarna ontslag, omdat hij het beleid niet in goed geweten kon steunen. Persbureau AP bericht dat de belangrijkste ambtenaren van de tabaksafdeling van de FDA niet zijn geconsulteerd over deze beleidswijziging.

Verkoop zonder goedkeuring

Met het nieuwe beleid mogen fabrikanten dus ongekeurde nicotineproducten op de markt brengen. De enige voorwaarden: de fabrikant moet een aanvraag hebben ingediend die de FDA in behandeling heeft genomen en de verpakkingen mogen “geen duidelijke aantrekkingskracht op kinderen hebben”, bijvoorbeeld door toevoeging van stripfiguren. Of het product veilig is of überhaupt werkt zoals de fabrikant beweert, hoeft op het moment van verkoop nog niet te zijn aangetoond.

Normaal gesproken werkt het precies andersom. Fabrikanten moeten eerst wetenschappelijke data verzamelen en indienen bij de FDA. Pas als die heeft vastgesteld dat de voordelen voor de volksgezondheid opwegen tegen de risico’s, mag het product legaal worden verkocht. “Als je geen goedkeuring krijgt, mag je het product nooit verkopen”, zegt Mitch Zeller, voormalig directeur van het Center for Tobacco Products bij de FDA, in een reactie tegenover STAT News, een toonaangevend journalistiek platform met de focus op gezondheidszorg. Die logica is met de nieuwe regels op zijn kop gezet: producten komen nu eerst op de markt en de wetenschappelijke toetsing door de FDA volgt daarna, áls die al komt.

Overtreders worden beloond

De beleidswijziging treft ook de bedrijven die zich jarenlang wel aan de regels hielden. Zij hielden hun producten van de markt in afwachting van goedkeuring, soms jarenlang. Daarbij liepen ze flink wat omzet mis. Ondertussen gingen andere fabrikanten gewoon door met verkopen van hun illegale producten. Met het nieuwe beleid worden die overtreders nu feitelijk beloond: ze hebben marktaandeel opgebouwd en worden met terugwerkende kracht gedoogd. Zeller noemt dit een ‘verlaat de gevangenis zonder te betalen-kaart’ en stelt dat het een gevaarlijk precedent schept. Consumenten kunnen bovendien niet zien of een product op de schappen is goedgekeurd of slechts gedoogd wordt: het verschil is niet zichtbaar.

Koerswijziging schaadt jeugd

De gevaren van deze koerswijziging zijn duidelijk. Volgens de Centers for Disease Control and Prevention (CDC) vapen in de VS meer dan 1,6 miljoen middelbare scholieren (2024). Bijna 90 procent daarvan kiest voor producten met een smaakje – en fruitsmaak is verreweg het populairst, zo blijkt uit de Annual National Youth Tobacco Survey (NYTS) van de FDA.

Jongeren noemen smaak consequent als een van de belangrijkste redenen om überhaupt te beginnen met vapen, stelt Campaign for Tobacco-Free Kids. Maar wie jong begint, loopt grote risico’s: kom je voor je 25e in aanraking met nicotine, dan schaadt dat de hersenontwikkeling. Ook vergroot het de kans op angst en depressie. Jongeren die vapen, blijken later bovendien significant vaker traditionele sigaretten te gaan roken – het omgekeerde van wat de industrie beweert.

Illegale markt blijft bestaan

Ondertussen lost de nieuwe regelgeving van de FDA het werkelijke probleem niet op. Ongeveer 70 procent van de zwarte markt bestaat uit illegale producten die zijn ingevoerd uit China. Dat zijn de producten waarmee kinderen het meest in aanraking komen. Meer ongekeurde producten toelaten via de voordeur is geen antwoord op die illegale import. Sterker: het vergroot juist het totale aanbod van niet-gekeurde nicotineproducten.

Steeds meer versoepeling

Deze beleidswijziging staat niet op zichzelf. Het volgt op een besluit van de FDA eerder deze maand om vapes met fruitsmaakjes (weer) goed te keuren, mits ze zijn voorzien van een digitaal leeftijdsslot voor minderjarigen. Vooralsnog ontbreekt onafhankelijk bewijs dat dit systeem daadwerkelijk effect heeft. Beide ontwikkelingen schetsen een beeld van een toezichthouder die de teugels laat vieren – terwijl de tabaksindustrie juist om strakke handhaving vraagt.