De Loden Last is een jaarlijkse onderscheiding van TabakNee voor een persoon of organisatie buiten de tabaksindustrie die in belangrijke mate medeverantwoordelijkheid draagt voor de 20.000 tabaksdoden die jaarlijks vallen. Vandaag de nominaties.

Door de webredactie

In 2023 introduceerde TabakNee ter gelegenheid van het tienjarig bestaan de Loden Last, een onderscheiding voor een persoon of organisatie buiten de tabaksindustrie die in belangrijke mate medeverantwoordelijkheid draagt voor de 20.000 tabaksdoden die deze industrie jaarlijks veroorzaakt. Direct dan wel indirect dragen zij eraan bij dat kinderen verslaafd raken aan een product waar twee op de drie gebruikers uiteindelijk aan sterft.

Het businessmodel van de nicotine-industrie is er immers op gebaseerd mensen zo vroeg mogelijk verslaafd te maken. De industrie erkent zelf in interne documenten dat de meeste mensen voor hun 18e met roken (of vapen) beginnen. Vrijwel niemand begint er na zijn 25e nog mee. Tabaksfirma’s gebruiken geraffineerde marketing- en lobbytechnieken om jongeren in de nicotineval te lokken. Ze zoeken naar mazen in de wet en wenden hun invloed aan om maatregelen tegen te houden die juist helpen om te voorkomen dat jongeren beginnen.

Daarbij worden ze geholpen door organisaties en individuen die beter zouden moeten weten. Deze partijen en mensen dragen daardoor medeverantwoordelijkheid voor de honderdduizenden (chronisch) zieken en 20.000 doden die jaarlijks zijn te betreuren als gevolg van het roken. Zij torsen daarmee een loodzware last op hun schouders.

Hieronder de genomineerden voor de Loden Last 2026. De ‘winnaar’ maken we op 19 maart bekend.

BN’ers die zich laten fêteren door PMI

Radio- en televisiepresentator Humberto Tan, omroepbaas Jan Slagter (Omroep Max), oud-politicus Henk Krol, televisiepresentatrice Quinty Trustfull, influencer Twan Kuyper, neurowetenschapper Marcia Goddard en ontwerper Piet Boon. Allemaal waren ze afgelopen jaar te gast in de VIP-lounge van Philip Morris International op het circuit van Zandvoort tijdens de Formule 1 Grand Prix. Waarschijnlijk waren er nog veel meer BN’ers op het feestje, maar deze zeven poseerden er ook nog eens voor De Telegraaf. Zij lenen daarmee hun bekendheid aan een gewiekste pr-campagne van de tabaksfabrikant, die zo elk jaar weer een paar woorden over de ‘rookvrije toekomst’ die hij zegt na te streven in de krant krijgt.
Zie ‘BN’ers schromen niet om PMI te helpen bij pr’

Johan Derksen

Dat Johan Derksen, gevierd commentator van het SBS6-programma Vandaag Inside, graag een sigaar opsteekt, mag hij als zijn eigen keuze beschouwen. Dat hij zijn podium gebruikt om de publieke opinie op te zetten tegen beleid om jongeren te beschermen tegen een nicotineverslaving maakt hem echter een kandidaat voor de Loden Last. Begin februari noemde hij het plan om de leeftijdsgrens voor aankoop van tabak naar 21 te verhogen ‘betutteling van een volwassene’. Het kwam hem op scherpe kritiek te staan van longpatholoog Daniëlle Cohen (LUMC), waarna Vandaag Inside er in de uitzending van 6 februari op terugkwam. Maar bij VI mogen ze graag een beetje provoceren, dus een week later schoof er een grote doos sigaren over tafel richting Derksen. Cadeautje van een carnavalsvierder. Of misschien toch volstrekt onbetamelijke product placement?

@FoodClicks

Tabaksbedrijven mogen geen reclame maken. Een van de wegen om dat verbod te omzeilen is free publicity via journalistieke publicaties in media. In zulke verhaal of interviews kunnen tabaksfirma’s hun complete pr-verhaal kwijt. Kranten en radio- en tv-programma’s laten zich er soms toe verleiden de tabaksindustrie op die manier een podium te bieden, al dan niet voorzien van een kritische noot. Ook vakpers blijkt gevoelig voor ‘nieuws’ uit de tabaksbranche. Zoals @FoodClicks, een nieuwsmedium van Steffen van Beek, gericht op de out-of-home-markt én de levensmiddelen(retail)sector. Ontwikkelingen in de tabaksretail horen daarbij. Maar een verhaal over een restwarmte-terugwinningsproject bij de fabriek van Philip Morris in Bergen op Zoom is toch vooral mooie pr voor de tabaksfabrikant. En dat geldt zeker voor een lang verhaal dat @FoodClicks eerder deze maand plaatste over de economische betekenis van Philip Morris International voor Europa, gebaseerd op een onderzoek van consultancy EY/Parthenon. Zonder een woord over de gezondheids- en milieuschade waar de tabaksgigant ook verantwoordelijk voor is. Zo draagt @FoodClicks medeverantwoordelijkheid voor het normaliseren van een dodelijke industrie.
Zie ook ‘PMI etaleert rol in economie zonder de schade te noemen’

Universiteiten

Verschillende Nederlandse universiteiten staan nog steeds open voor samenwerking met of financiering door de tabaksindustrie. Dat bleek afgelopen jaar uit onderzoek van Solid Sustainability Research en de Universiteit Leiden. In de periode sinds de ratificatie door Nederland van het Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging (WHO-FCTC) vonden de onderzoekers 25 gevallen van universiteiten die open hebben gestaan voor de tabakslobby.

De meest recente voorbeelden van betrokkenheid van de tabaksindustrie betreffen onder meer een hoogleraar neurologie aan Maastricht University die wetenschappelijk hoofdadviseur is bij PlatoScience, dat deels eigendom is van British American Tobacco. Bij het Erasmus MC kregen onderzoekers tussen 2017 en 2021 financiering van biotechnologiebedrijf Micreos, dat weer gedeeltelijk eigendom is van Altria. Een cardioloog verbonden aan de Universiteit van Groningen had ook een functie bij health-techbedrijf Biofourmis, dat deels van Philip Morris International is. De onderzoekers vonden ook dat bij het merendeel van de betrokken universiteiten expliciet beleid op dit vlak ontbreekt. De tabaksindustrie gebruikt door haar gefinancierd en gemanipuleerd onderzoek vaak om twijfel te zaaien over wetenschappelijk bewijs.
Zie ook ‘Universiteiten staan open voor tabakslobby’

VNO-NCW

Werkgeversorganisatie VNO-NCW heeft zich al vaak een woordvoerder voor de tabakslobby betoond. De organisatie heeft naast ziekenhuizen en andere gezondheidsorganisaties ook tabaksfabrikanten als leden. Zolang VNO-NCW zich bij de behartiging van hun belangen zou beperken tot zaken die alle werkgevers van Nederland betreffen is dat te billijken. Maar zodra VNO-NCW zich gaat mengen in het tabaksbeleid van Nederland (en Europa) dan overschrijdt zij daarmee de bepalingen van het bekende artikel 5.3 van het Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging (FCTC) van de WHO. Dat bepaalt dat de tabaksindustrie zowel direct als indirect geen invloed moet krijgen op beleidsontwikkeling.

Maar in 2018 mengde VNO-NCW zich in de discussie over de tabaksparagraaf van het Nationaal Preventieakkoord en wist zij via de VVD-fractie in de Kamer op het laatste moment enkele aanpassingen daarin voor elkaar te krijgen. Recent maakte de werkgeversvereniging het helemaal bont: in een overleg met toenmalig demissionair staatsecretaris Judith Tielen op 19 augustus 2025 vroeg VNO-NCW haar “om in overweging te nemen meer vrijheid te hanteren ten opzichte van het FCTC-artikel 5.3 in de omgang met de tabaksindustrie.” Tielen weigerde dat, maar de vraag alleen al laat zien hoezeer VNO-NCW als lobbyclub voor de tabaksindustrie opereert.