Tabaksretailformules als SPOT en Volado proberen pomphouders over te halen om bij hun tankshop aparte tabaksspeciaalzaken te openen, zodat ze ook na 2030 nog rookwaren kunnen blijven verkopen. De overheid werpt geen enkele restrictie op.

Door de webredactie

Formules voor tabaksspeciaalzaken zijn tankstation-ondernemers aan het pushen om zich voor te bereiden op de verdere beperking van de tabaksverkoop, met over vier jaar de ban op tabaksverkoop bij benzinestations. In vakbladen voor pompstationhouders verschijnen advertenties, advertorials en interviews waarin formules als SPOT en Volado worden aangeprezen als oplossingen voor exploitanten die op het pompterrein een aparte tabaksspeciaalzaak willen openen.

Zulke oproepen druisen regelrecht in tegen het overheidsbeleid, dat juist gericht is op het verminderen van het aantal verkooppunten door in 2030 verkoop bij benzinestations en in 2032 in gemakszaken te verbieden. Want hoe beperkter de beschikbaarheid van rookwaren, hoe kleiner de kans dat jongeren beginnen met nicotinegebruik en dat gestopte rokers terugvallen.

Minder verkooppunten is een cruciaal onderdeel van het overheidsbeleid richting de Rookvrije Generatie in 2040. Een manco in dat beleid is evenwel dat de tabaksbranche niets in de weg wordt gelegd om tegenmaatregelen te nemen en ondernemers te stimuleren de tabaksverkoop in andere vorm voort te zetten. Rookpreventie Jeugd pleit om die reden al geruime tijd voor invoering van een vergunningstelsel voor tabaksverkoop om het aantal en de locaties van tabakswinkels te kunnen reguleren.

30 m² is genoeg voor tabakszaak

“Wat heb je nodig om een SPOT-locatie te openen?” is in een advertorial in de eindejaarsspecial van vakblad Mobility Energy de vraag aan Naida Rasidagic, mede-eigenaar van Fuel Services Nederland. Zij wordt geïnterviewd over de eerste SPOT-locatie met een zelfbedieningswand bij een tankstation, vorig jaar juli geopend bij het Argos-tankstation in Drachten. Rasidagic maakt het niet te ingewikkeld: “In principe is een goede ruimte van circa 30 vierkante meter al voldoende. Belangrijk is een voorterrein waar klanten de auto kunnen parkeren zonder de pompen te blokkeren.”

In de winkel in Drachten, waar ook loten en kranten worden verkocht, is altijd een personeelslid aanwezig, maar de aankoop van rookwaren doet de klant zonder tussenkomst van een medewerker. Bij de automaat, hier ‘zelfservicekassa’ genoemd, wordt “middels technologie de leeftijdsverificatie gedaan, volledig AVG-goedgekeurd.” Daarvoor moet een ID gescand. Wanneer de klant is geaccepteerd, verschijnt een keuzemenu, waarna digitaal afgerekend kan worden en het bestelde in een lade valt.

Formule van de toekomst

Bij de SPOT-vestiging in Drachten zijn veel partijen betrokken. Het tankstation is van Fuel Services Nederland, Argos is een formule van Varo Energy, het station wordt geëxploiteerd door Xploiters en SPOT is een franchiseformule van Convenience Concept, de formuletak van tabaksdistributeur Lekkerland. De automaat is ontwikkeld met Protectomat.

Duidelijk is dat de pilot in Drachten de aanzet moet worden tot meer van deze SPOT-winkels. Rasidagic van Fuel Concept zegt: “Alles wat we nu geleerd hebben, nemen we mee naar de volgende locatie.”

Op LinkedIn is te zien hoe de advertorial over de SPOT-vestiging in het vakblad voorafgegaan wordt door een advertentie van Convenience Concept, waarin de zelfbedieningstabakszaak als ‘De formule van de toekomst’ wordt aangeprezen voor “stads- en tankstationlocaties”. Daarbij de belofte van 3 tot 4 maal verbeterd rendement ten opzichte van een traditioneel kassaproces, zodat de investering al binnen een jaar is terugverdiend.

Aanzienlijke uitbreiding is het doel

In september vorig jaar plaatste Convenience Concept ook een betaald verhaal in NSO Retail, het tijdschrift van de branchevereniging van tabaks- en gemakszaken. Daarin stelt Convenience Concept-directeur Gerrit van Oosten dat afwachten tot 2030 of 2032 “simpelweg geen optie is”. Hij stelt in het verhaal dat de ambitie van Convenience Concept groot is. De SPOT-formule telt inmiddels 29 locaties in het land, maar het bedrijf streeft naar een “aanzienlijke uitbreiding”. “Ondernemers die nu actie ondernemen, verzekeren zichzelf van een belangrijke voorsprong op de concurrentie”, stelt het artikel. “Convenience Concept moedigt ondernemers aan om hun bedrijf klaar te maken voor de uitdagingen van morgen.”

In december staat Van Oosten weer met een interview in NSO Retail. En weer is het verhaal: “Ondernemers moeten nu handelen om in 2032 relevant te blijven” en “Wie vandaag niet kiest, loopt morgen achter de feiten aan.” Ondernemers moeten naar alternatieve omzet, stelt Van Oosten: “Denk aan e-sigaretten, sigaren, convenience food, cadeauartikelen, of zelfs pakketdiensten.” Het artikel sluit af met: “Ondernemers moeten nu aan de slag. Niet alleen voor zichzelf, maar voor de hele keten.” Een veelzeggend citaat.

‘Beter aansluiten bij een formule’

Een jaar geleden deed Geert Kuipers, directeur van Volado, de speciaalzaak-formule van Primera – deels eigendom van British American Tobacco en Scandinavian Tobacco Group – in Out of Home shops al een vergelijkbare oproep aan het adres van tankshopondernemers om niet te talmen met “nadenken over hoe zij omgaan met het aankomend verkoopverbod van tabak.”

Het vakblad voor de retail citeert Kuipers, die zegt: “Het is geen ver-van-mijn-bedshow meer, ondernemers moeten op tijd in beweging komen.” En, stelt hij, zij hoeven het wiel niet zelf uit te vinden. “Beter dan het allemaal zelf willen doen, is je aansluiten bij een professionele formule, profiteren van inkoopvoordelen en een efficiënte supplychain. Volado is daarnaast een coöperatie, we doen dit voor en samen met de aangesloten ondernemers.”

250 Volado’s per 2032

Ook Kuipers heeft grootse plannen voor zijn keten. In 2032 moet die uit 250 winkels bestaan. Het zijn er nu nog 17 en op 20 maart gaat de 18e open in Heerhugowaard. Toch gaat de uitrol nog niet zo hard als Kuipers begin vorig jaar had gedacht: zijn streven toen was in 2025 op 30 winkels uit te komen. Er waren wat hobbels, maar Kuipers verwacht dit jaar 40 nieuwe winkels te openen, vertelde hij eind december aan RetailTrends.

De meeste Volado-winkels worden door Primera-ondernemers geopend naast hun bestaande winkel. Van de 17 geopende Volado’s zijn er 14 van ondernemers die ernaast een Primera exploiteren. Zo sorteren ze voor op het moment dat de gemakswinkel geen tabak meer mag verkopen. Daar nemen de verkooppunten van tabak dus niet af, maar verschuiven een deurtje.

Kuipers heeft duidelijk ook ambities om bij tankstations aan te sluiten. “Ondernemers van tankstations, gemakswinkels of supermarkten zoeken mij op voor een gesprek. Ze willen graag de aanloop van klanten behouden. Zeker als ze al een pand hebben, is het overzichtelijk.”

Gemeentes vragen om vergunningplicht

In november nam de Haagse Gemeenteraad een motie aan die het college van B&W vraagt om te onderzoeken hoe voorkomen kan worden dat tankstations aparte tabaksspeciaalzaken openen. Een jaar geleden deden wethouders van Amsterdam, Utrecht en Rotterdam in Trouw ook al een oproep om een vergunningstelsel voor tabaksverkoop in te stellen, om paal en perk te kunnen stellen aan de vestiging van nieuwe tabakszaken. Daags erna stemde de Tweede Kamer voor een motie van Harmen Krul (CDA) om zo’n vergunningplicht in te voeren. Voormalig staatssecretaris Judith Tielen (VWS, VVD) liet in december in haar beantwoording van die motie een beslissing aan het nieuwe kabinet. Minister Sophie Hermans (VWS, VVD) is nu aan zet.

Kijk voor meer informatie in ons Dossier Verkooppunten, met onder meer de lijst Nieuwe verkooppunten van tabak.

tags:  inperking verkooppunten | tankstations | rookvrije generatie | SPOT | Volado | motie | vergunningstelsel | gemakszaken