Uit nieuwe cijfers van de NVWA blijkt dat bij vier op de tien winkeliers verboden smaakjes-vapes zijn aangetroffen. In het eerste halfjaar van 2025 zijn er honderdduizenden nicotineproducten in beslag genomen en vernietigd. ‘Om de illegale verkoop van smaakjes te verminderen is meer nodig’, zegt staatssecretaris Tielen.

Door de webredactie

Meer dan 40 procent van de tabakswinkeliers overtreedt het verbod op de verkoop van smaakjesvapes. Dat blijkt uit onlangs openbaar gemaakte resultaten van de inspecties die zijn uitgevoerd door de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), de toezichthouder op de naleving van de Tabakswet. Sinds 1 januari 2024 geldt in Nederland een verbod op de verkoop van vapes met een smaakje anders dan tabak. Dit verbod is ingesteld om het gebruik van vapes onder jongeren te ontmoedigen.

Tussen juli 2024 en juli 2025 inspecteerde de NVWA 701 winkels. “Tijdens een inspectie in een winkel controleert de inspecteur of er smaakjesvapes worden verkocht”, legt staatssecretaris Judith Tielen (Preventie, VVD) uit in een Verzamelbrief rook-, vape-, en alcoholbeleid, waarmee onder meer de inspectieresultaten aan de Tweede Kamer zijn aangeboden. “De inspecteur mag hiervoor de winkelruimte controleren. Onderzoek naar de administratie kan deel uitmaken van de inspectie. Inspecteurs richten zich erop om de bron van de producten te vinden. Worden er bij een winkelier smaakjesvapes aangetroffen, dan wordt nagegaan bij welke toeleverancier de winkelier deze heeft ingekocht. Vervolgens wordt daar ook gecontroleerd. Het aanpakken van verboden vapes bij de bron is essentieel, omdat daar zo in één keer grote hoeveelheden uit de handel kunnen worden gehaald.”

Voor het eerst inbeslagnames

De NVWA constateerde bij 291 winkels een overtreding, 42 procent van het totaal. Sinds 1 januari 2025 mag de NVWA aangetroffen illegale producten ook in beslag nemen. Dat leverde tot juli een vangst op van 234.979 smaakjesvapes, 70.858 smaakaccessoires en 49.009 doosjes nicotinezakjes (de kosten van de vernietiging worden verhaald op de overtreder). De NVWA trof ook producten aan bij niet-officiële verkoopkanalen. “Hierdoor hebben o.a. jongeren nog steeds toegang tot vapes met een smaak anders dan tabak”, schrijft Tielen.

Het bezit van smaakjesvapes is niet verboden. Een inspecteur van de NVWA moet daarom kunnen aantonen dat de producten zijn bedoeld voor de verkoop. “In de praktijk kan dit lastig zijn omdat winkeliers vaak niet meewerken of geen informatie willen geven over de herkomst en bestemming van de vapes”, schrijft Tielen. “Sommige winkeliers zeggen dat de vapes voor eigen gebruik zijn, wat het bewijs lastiger maakt. Andere winkeliers verbergen de smaakjesvapes juist, bijvoorbeeld door ze van onder de toonbank aan te bieden.”

In zulke gevallen voert de NVWA een aankooppoging uit. “Lukt dit, dan kan de inspecteur aantonen dat de winkelier smaakjesvapes verkoopt en daarmee de regels overtreedt”, schrijft Tielen. Tussen juli 2024 en juli 2025 zijn er 125 aankooppogingen gedaan, waarbij in 58 procent van de gevallen de inspecteur een smaakjesvape kon kopen. De boetebedragen variëren van € 450 tot € 2.250 bij een eerste overtreding en worden bij herhaalde overtreding verhoogd tot maximaal € 4.500 tot € 22.500.

730 online-advertenties verwijderd

Omdat onlineverkoop van tabak en vapes is verboden, houdt de NVWA ook online toezicht op verkoopplatforms en sociale media. Bij die laatste is de NVWA een zogenoemde ‘trusted flagger’, inspecteurs kunnen met een speciaal account content markeren waarbij tabak of vapes worden aangeboden, waarna het sociale mediakanaal deze content met voorrang beoordeelt en eventueel verwijdert. Er zijn in totaal 730 advertenties met verboden producten verwijderd, waarbij het in 85 procent van de gevallen om sociale media ging.

Staatssecretaris Tielen zegt ondertussen dat er meer nodig is “om de illegale verkoop van smaakjes te verminderen”. Zij werkt aan een wijziging van de Tabaks- en rookwarenwet om de boetes te kunnen verhogen en de bevoegdheden van de NVWA uit te breiden “zodat de NVWA efficiënter kan optreden wanneer er vapes met een smaakje worden aangetroffen tijdens het toezicht.”

Registratie en vergunningstelsel

In haar brief maakte Tielen verder bekend dat de registratieplicht voor verkooppunten van tabaks- en aanverwante producten met een halfjaar is uitgesteld en in plaats van 1 januari van dit jaar nu per 1 juli ingaat. Daarna hebben de verkooppunten nog een half jaar de tijd om zich te registreren. Het uitstel hangt samen met de toetsing van de regeling bij de Autoriteit Persoonsgegevens (AP), die daarover eind november vorig jaar advies gaf. Publicatie van de regeling per 1 juli was daardoor niet meer mogelijk.

Tielen reageerde in haar brief ook op de motie van CDA-Kamerlid Harmen Krul over onderzoek naar een vergunningstelsel voor tabaksverkoop, waar de Kamer zich destijds achter schaarde. Om die motie te beantwoorden is bij verschillende gemeenten waarvan bekend is dat zij het aantal tabakswinkels en de locaties ervan willen kunnen beperken geïnventariseerd wat hun wensen zijn. Deze gemeenten willen met name verkooppunten in de buurt van onderwijsinstellingen en in wijken met kwetsbare groepen en veel rokers kunnen tegenhouden.

Tielen schrijft dat een vergunningstelsel zowel lokaal als nationaal geregeld zou kunnen worden, dat bij de uitgifte van vergunningen geen onderscheid mag worden gemaakt tussen bestaande winkels en nieuwe ondernemingen en dat daarom ook rekening moet worden gehouden met een overgangstermijn voor bestaande winkels die zouden moeten stoppen, dan wel met een compensatieregeling. Maar het is ook mogelijk om alleen een afstandscriterium (van verkooppunten ten opzichte van bijvoorbeeld scholen) op te nemen in de Tabaks- en rookwarenwet. Tielen laat een beslissing daarover aan het volgende kabinet. Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde en Rookpreventie Jeugd deden december 2025 nog een oproep aan het komende kabinet om daar zo snel mogelijk mee te beginnen.