Onder de Nederlandse bevolking is over het hele politieke spectrum breed draagvlak voor verhoging van de leeftijdsgrens voor aankoop van tabak van 18 naar 21 jaar. Ondanks uitdagingen verdient de maatregel het om snel te worden ingevoerd ter bescherming van jongeren tegen nicotineverslaving.

Door de webredactie

Het kabinet-Jetten kan ‘Aan de slag’. En wat de overgrote meerderheid van Nederland betreft betekent dat onder meer een snelle invoering van de leeftijdsgrens voor nicotineverkoop van 18 naar 21 jaar, zoals voorgesteld in het coalitieakkoord. Recent opinieonderzoek van Ipsos I&O Publiek laat zien dat 73 procent van de Nederlanders daar een voorstander van is. En dat gaat door vrijwel het hele politiek spectrum heen, zo toont een overzicht dat op LinkedIn werd gedeeld door School for Moral Ambition-fellow Henry Abbink.

De steun voor de maatregel is met 90 procent het hoogst onder D66-stemmers en zakt, met uitzondering van FvD (49 procent) bij geen enkele partij onder de 60 procent. Dat zou moeten betekenen dat het voor de minderheidscoalitie niet moeilijk zal zijn om er een meerderheid voor te vinden in de Kamer. Met alleen GroenLinks-PvdA (85 procent steun onder stemmers), CDA (79 procent) en VVD (75 procent) is zo’n meerderheid al gevormd. In volgorde van steun is het draagvlak onder Nederlanders per partijvoorkeur verder: CU (87 procent) PvdD (82), SGP (81), 50Plus (78), SP (67), BBB (63), PVV (61) en JA21 (60).

Breed draagvlak is verklaarbaar

Eerder bleek er al groot draagvlak voor het burgerinitiatief Nicotinee, dat bijna 77.000 handtekeningen verzamelde voor een generatiegebonden verkoopverbod voor nicotineproducten, waarvoor de leeftijdsgrens elk jaar met een jaar wordt verhoogd. De verhoging van de grens in één keer van 18 naar 21 jaar die de coalitie voor ogen heeft kan als een eerste stap in de richting van die nicotinevrije generatie worden gezien. Het Nationaal Preventieakkoord liet in 2018 al brede steun zien voor een Rookvrije Generatie per 2040 met als definitie: nul procent van de kinderen onder de 18 jaar rookt en minder dan 5 procent van de volwassenen (nu 18 procent).

De brede publieke steun is wel verklaarbaar. Ook wie zelf rookt wil over het algemeen niet dat zijn of haar kinderen ermee beginnen en algemeen is bekend dat weinigen nog na hun 21e een eerste sigaret opsteken of een e-sigaret uitproberen. Een groot voordeel van verhoging van de leeftijdsgrens is dat op scholen dan niemand meer rondloopt die voor jongere medeleerlingen naar de tabakswinkel kan gaan. Bovendien kunnen scholen nicotine van de hele school weren omdat alle leerlingen jonger zijn dan 21 jaar. De maatregel zet bovendien een heldere norm, die nog duidelijker maakt dat nicotine een stof is waar jongeren niet mee moeten experimenteren. Het opgroeiende brein is immers extra gevoelig voor verslaving en bovendien heeft alleen de nicotine al direct effect op hart en bloedvaten en de mentale gezondheid.

Vanzelfsprekend is elke maatregel altijd afhankelijk van andere maatregelen, zoals regelmatige prijsverhogingen, effectieve handhaving, een vergunningstelsel voor tabaksverkoop, het aantal verkooppunten en afwezigheid van reclame op de sociale media.

Nederland voorloper

Verhoging van de leeftijdsgrens voor tabaksverkoop naar 21 jaar is niet zonder uitdagingen. Nederland zal er in Europa, opnieuw, een voorloper mee zijn. In de Verenigde Staten is 21 jaar sinds 2020 op federaal niveau ingevoerd, nadat verschillende staten dit al eerder hadden ingesteld. Wereldwijd zijn het alleen enkele Aziatische landen (Kazachstan, Mongolië, Indonesië) die 21 als leeftijdsgrens hanteren. Japan, Thailand en Taiwan hanteren 20 jaar (bron: Wikipedia). Nederland zal dus opnieuw een trendsetter zijn, wat belangrijk zal zijn voor de herziening van de EU-Tabaksproductenrichtlijn die voor deze zittingstermijn van de Europese Commissie is voorzien.

In Nederland is ook discussie te verwachten over het ontstaan van verschil tussen de leeftijdsgrens voor de aankoop van cannabis en tabak, als die laatste naar 21 jaar wordt verhoogd. Daar is echter een eenvoudige oplossing voor, door meteen de grens voor cannabisaankoop ook naar 21 te brengen. De risico’s van cannabisgebruik, zeker in combinatie met tabak, rechtvaardigen alleszins zo’n aanpassing.

In VS is effect zichtbaar

In de VS lijkt de verhoging naar 21 jaar effect te hebben. Een recente studie van Yale University voorziet dankzij de maatregel zeker een half miljoen minder voortijdige sterfgevallen door tabaksgebruik. Wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van de maatregel heeft meer tijd nodig om tot overtuigende conclusies te komen, zoals een systematische review en meta-analyse in The Lancet laat zien. De conclusies van dat onderzoek werden kort na publicatie al aangepast, met vaststelling van een groter effect dan aanvankelijk beschreven. Resultaten in de VS worden bovendien beïnvloed door de ruimere marketingspeelruimte die de tabaksindustrie daar heeft en sterke promotie van e-sigaretten en nicotinezakjes.

Een sterk argument voor invoering van de hogere leeftijdsgrens is ondertussen dat de tabaksbranche zich ertegen heeft uitgesproken. Opmerkelijk, want in het VK is de tabaksindustrie er juist voorstander van, om een generatiegebonden tabaksverkoopverbod dat er in de voorbereiding is af te wenden. Als de industrie een maatregel niet ziet zitten is dat een teken dat zij verwacht dat die het tabaksgebruik zal terugdringen. Gelukkig heeft de tabaksindustrie in Nederland niets in te brengen bij de ontwikkeling van tabaksbeleid.

Blijf op de hoogte van de ontwikkelingen op gebied van tabaksbeleid: meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.