Het aantal rokers dat door het roken armoede ervaart neemt toe. Dat concluderen wetenschappers die hier tussen 2016 en 2024 onderzoek naar deden in Australië, Canada, de VS en het VK. Roken vergroot de ongelijkheid en dat is alleen te keren met betere stophulp.

Door de webredactie

Tussen 2016 en 2024 is het aantal rokers dat in armoede leeft in Australië, Canada, het Verenigd Koninkrijk en de Verenigde Staten alleen maar toegenomen. Dat constateerden wetenschappers uit de vier landen in een studie naar door roken veroorzaakte armoede, die is gepubliceerd in het wetenschappelijk tijdschrift Addiction.

Wereldwijd gebruiken ruim 1,2 miljard mensen tabaksproducten. Dat heeft niet alleen ernstige consequenties voor hun gezondheid, maar vaak ook voor hun financiële positie. Zeker omdat veel rokers behoren tot de minderbedeelde lagen van de samenleving. Roken verzwakt hun financiële positie, verdiept de sociaaleconomische ongelijkheid en de gezondheidskloof. Het draagt ook nog eens bij aan het doorgeven van armoede van de ene op de andere generatie.

27.000 deelnemers

Dat schrijven de onderzoekers, die tussen 2016 en 2024 in vijf rondes iedere twee jaar onderzoek deden naar rokers en hun financiële situatie. De 26.888 deelnemers waren allemaal ouder dan 18 jaar, rookten minstens één keer per maand, waren net gestopt of gebruikten wekelijks een ander nicotineproduct en deden mee aan minimaal één onderzoekronde.

Verder werden de deelnemers gedifferentieerd naar onder andere leeftijd, inkomen, opleidingsniveau, nationaliteit en etniciteit. De mate van tabaksverslaving werd bepaald door het gemiddelde aantal sigaretten dat ze rookten per dag (cigarettes per day, CPD) te combineren met het moment dat de eerste sigaret werd opgestoken (time to first cigarette, TTFC).

Zelfrapportage over financiën

Centraal in het onderzoek stond het begrip smoking-induced deprivation (SID), oftewel door roken veroorzaakte armoede. Hierover moesten de deelnemers zelf rapporteren door antwoord te geven op de vraag of het in de afgelopen zes maanden voorgekomen was dat ze te weinig geld hadden voor essentiële levensbehoeften, omdat het geld daarvoor was besteed aan sigaretten. Daarbij gaat het om zaken als eten, wonen, gezondheidszorg, verzekeringen, vervoer, ontspanning en opleiding.

Toename van armoede door roken

In alle vier de landen was over de periode 2016-2024 een duidelijke toename te zien van het aantal rokers dat de vraag over geldgebrek met ‘ja’ beantwoordde, ook al daalde tegelijkertijd in alle vier landen het totale aantal rokers. Rokers lijken dus steeds vaker in de financiële problemen te komen.

Te weinig geld voor eerste levensbehoeften

Uit eerdere onderzoeken was al bekend dat roken meer voorkomt bij mensen met een laag inkomen en een laag opleidingsniveau, vaak wonend in achterstandswijken. Mensen dus die als ze roken, een relatief groter deel van hun inkomen daaraan besteden in vergelijking met mensen met een hoger inkomen. Zodat er minder en vaak te weinig geld overblijft voor de primaire levensbehoeften. Dat beeld wordt door het nieuwe onderzoek bevestigd.

Jongere mensen meest getroffen

Het zijn vooral mensen jonger dan 55 jaar, met een laag inkomen en een lager opleidingsniveau die aangeven last te hebben van SID. Ook de mate van verslaving speelt een rol. Hoe meer rokers roken, hoe meer last ze zeggen te hebben van armoede door het roken. Daarnaast lijkt er ook een relatie te zijn met vapen, maar om dat te kunnen bepalen is volgens de wetenschappers meer onderzoek nodig.

Goedkopere sigaretten of stoppen

Een deel van de rokers probeert de door accijns steeds hogere kosten van het roken te omzeilen door op zoek te gaan naar goedkope, illegale sigaretten. Of door sigaretten te kopen in een buurland met lagere accijns, en dus ook lagere prijzen.

Voor anderen zijn de hogere kosten juist een stimulans om te proberen om te stoppen of te minderen met roken. Maar, zo signaleren de onderzoekers, dat is vooral voor degenen die er het meeste baat bij zouden hebben, namelijk de zwaar verslaafden met een laag inkomen, vaak erg moeilijk. Financiële stress doet ze toch weer vaak teruggrijpen op de sigaret, hoe gemotiveerd ze ook zijn om te stoppen.

Accijns blijven effectief

Desondanks zien de wetenschappers tabaksaccijns nog steeds als een kosteneffectief middel om het roken tegen te gaan en om de ongelijkheden die het gevolg zijn van roken te bestrijden. Een middel dat zelfs effectief blijft wanneer een circuit ontstaat van illegale sigarettenverkoop.

Betere stophulp is essentieel

Daarnaast pleiten ze voor zo veel mogelijk aanvullende maatregelen om mensen die willen stoppen met roken te helpen. Stoppen met roken is razend moeilijk en degenen die dat willen hebben veel meer behoefte aan ondersteuning dan ze nu krijgen. Ze zouden de beste zorg moeten krijgen die er is, en moeten worden gestimuleerd om die ook te gebruiken. Want in hun eentje redden ze het vaak niet.

Drie keer stophulp vergoed

In Nederland wordt sinds dit jaar begeleiding bij drie stoppogingen per jaar vergoed vanuit de basisverzekering zonder dat het eigen risico daarbij wordt aangesproken. Ga voor meer informatie naar je huisarts of kijk op ikstopnu.nl en stoptober.nl.

Lees ook:
Roken en armoede: een vicieuze cirkel
Opleidingsniveau sterk bepalend voor rookgedrag
Kankeratlas: meer longkanker in armste gebieden

Blijf op de hoogte van al het nieuws op TabakNee: meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief.