Huisartsen overwegen rechtsgang in preventiecrisis

De huisartsen Stefan van Rooijen en Alja Sluiter onderzoeken de juridische mogelijkheden om de Staat te dwingen tot steviger preventiebeleid. Met hun documentaireserie ‘Lang zullen we leven’ en een manifest roepen zij op tot actie om de samenleving gezonder te maken.

Door de webredactie

Nederland heeft geen zorgcrisis, maar een preventiecrisis, stellen de huisartsen Stefan van Rooijen en Alja Sluiter. Met het Manifest Gezonder Nederland roepen zij zowel politiek als samenleving op om gezondheid tot dagelijkse praktijk en gezamenlijke verantwoordelijkheid te maken. Donderdag aanstaande zullen zij het manifest aanbieden aan minister Sophie Hermans van VWS. Ondertussen onderzoeken zij de juridische mogelijkheden om de Staat te dwingen kinderen beter te beschermen tegen ziekmakende verleidingen.

Van Rooijen, huisarts in Asten, en Sluiter, leefstijlarts in Harderwijk, maakten eerder de documentaireserie ‘Lang zullen we leven’, waarin ze aantonen hoe de gezondheid van Nederlanders en in het bijzonder van jongeren onder druk staat. Belangrijkste oorzaak daarvoor zijn de verleidingen van de nicotine- en voedingsindustrieën. Tegelijk wordt er veel te weinig ingezet op bewustwording en preventie.

10 miljoen chronisch zieken

60 tot 70 procent van de patiënten die Van Rooijen op een dag ziet komen met leefstijl-gebonden ziekten. “We hebben nu 10 miljoen chronisch zieke Nederlanders en dat worden er 12 miljoen in 2050. Dat is een gevolg van de ongezonde leefstijl en de keuzes die we zelf maken. Maar die worden ons ook heel moeilijk gemaakt, want in de supermarkt is 80 procent van het aanbod te vet, te zoet en te zout.”

In de tweede aflevering van hun serie, De Nicotineval, laten Sluiter en Van Rooijen zien hoe makkelijk het is om aan illegale vapes met smaakjes te komen en hoe verslavend die zoete verleiding is.

Wettelijk plicht kinderen te beschermen

Op belangrijke gezondheidsindicatoren staan Nederlandse kinderen en jongeren er slechter voor dan twintig jaar geleden, stellen de huisartsen op basis van onderzoek van RIVM, CBS en de Gezondheidsraad. Sluiter en Van Rooijen vinden dat de Staat onvoldoende verantwoordelijkheid neemt voor het beschermen van de gezondheid van kinderen. Ze wijzen daarbij op artikel 24 van het Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK), waarin het recht van kinderen op de grootst mogelijke mate van gezondheid is vastgelegd. Ook artikel 22 lid 1 van de Nederlandse Grondwet stelt: ‘De overheid treft maatregelen ter bevordering van de volksgezondheid.’

Minimaal budget voor preventie

“Het recht van kinderen op gezondheid is vastgelegd. Waarom doet de overheid daar zo weinig mee?”, vraagt Van Rooijen zich af. In plaats van te investeren in zorg als mensen al ziek zijn, moeten we veel meer doen aan het voorkómen daarvan. Nu gaat 5,1 procent van de totale zorguitgaven naar de behandeling van ziekten (curatieve zorg) en slechts 0,3 procent naar preventie. De rest gaat grotendeels naar langdurige zorg.

Uit de vorige week gepresenteerde Miljoenennota bleek dat voor de preventie van tabaks-, alcohol- en drugsgebruik samen slechts 22,4 miljoen euro wordt uitgetrokken, terwijl accijnsverhogingen uitblijven.

Preventiebeleid te vrijblijvend

Van Rooijen ziet ook een verschil in de beleidsmatige benadering: “Voor de behandeling van ziekte hebben we rechten, wetten, verzekeringen, toezichthouders en miljoenenbudgetten georganiseerd. Voor het voorkómen van die ziekte werken we nog te vaak met akkoorden, programma’s en politieke ambities. En zolang concrete, meetbare langetermijndoelen voor gezondheid niet wettelijk zijn vastgelegd, kan een volgend kabinet die ambities weer loslaten.”

Lessen uit Japan

Sluiter en Van Rooijen reisden voor hun documentaire ‘Lang zullen we leven’ ook naar Japan, om er te onderzoeken wat Nederland kan leren over gezond oud worden. Ze zagen hoe gezondheid er veel sterker is verweven met het dagelijks leven: van voeding en preventie tot beweging, gemeenschap en de rol van ouderen. “Japan is geen blauwdruk”, zegt Van Rooijen. “Ook daar zijn grote uitdagingen. Maar het laat zien wat er mogelijk is als gezondheid onderdeel is van de cultuur.”

Manifest met tien concrete adviezen

De lessen uit Japan boden de huisartsen inspiratie voor tien concrete adviezen voor een gezonder Nederland. Ze willen onder meer gezondheidseducatie verankeren in het onderwijs, kinderen beter beschermen tegen ongezond voedsel en nicotineproducten, wijken gezonder inrichten en preventie structureel financieren.

Voor het tegengaan van nicotineverslaving bevelen zij onder meer een generatiegebonden nicotineverbod aan, beperking van de marketing en betere handhaving van illegale verkoop. Verder bepleiten zij dat producenten van schadelijke producten meebetalen aan de maatschappelijke kosten van hun producten en aan preventie.

‘Maak een Deltaplan Gezondheid & Preventie’

De belangrijkste politieke oproep is het instellen van een Deltaplan Gezondheid & Preventie, met concrete landelijke doelen, regionale uitvoering en een onafhankelijke deltacommissaris voor gezondheid. Die doelen moeten wettelijk worden vastgelegd, met duidelijke verantwoordelijkheden en verantwoording over de resultaten. Preventie moet volgens de huisartsen even stevig worden georganiseerd als de behandeling van ziekte.

Op de website longmaywelive.com zijn de verschillende afleveringen van de documentaire ‘Lang zullen we leven’ te zien en ook tal van aanbevelingen voor gezonder leven. Op de website kunnen bezoekers ook het manifest ondertekenen.