PMI wilde Braziliaans verbod verhitte tabak opheffen

Tabaksfabrikant Philip Morris International probeerde langs verschillende wegen het Braziliaanse verbod op elektronische rookwaren, waaronder verhitte tabak, ongedaan te maken. Maar het voornemen een fabriek voor verhitte tabak te openen kreeg de Braziliaanse overheid niet overstag.

Door de webredactie

Tabaksfabrikant Philip Morris International (PMI) heeft de afgelopen jaren uit alle macht geprobeerd de Braziliaanse markt voor verhitte tabak open te breken. Nadat de Braziliaanse gezondheidsautoriteit Anvisa (Agência Nacional Vigiláncia Sanitária) in 2024 de regelgeving echter juist aanscherpte, probeerde PMI via het Braziliaanse ministerie voor Handel en via de Europese Commissie alsnog een voet tussen de deur te krijgen.

Dat blijkt uit het onderzoek Behind closed doors van de Franse antitabaksorganisatie Contre-Feu en tabaksindustrie-waakhond STOP, waarover we eerder al schreven. STOP lichtte in dat rapport, in samenwerking met de Braziliaanse gezondheidsorganisatie ACT, de Braziliaanse casus in detail toe.

Europese Commissie ingeschakeld

De tabaksindustrie probeert in veel landen om regulerende wetgeving rond nicotineproducten als e-sigaretten en verhitte tabak af te zwakken of zelfs geheel ongedaan te maken. Daarvoor wordt niet alleen gelobbyd bij nationale regeringen, maar wordt ook, zoals het rapport Behind closed doors onthulde, de Europese Commissie ingeschakeld om druk uit te oefenen op die landen.

Brazilië strategische markt

Hoewel in Brazilië het gebruik van vapes en verhitte-tabaksproducten wordt gedoogd en ze ook op grote schaal illegaal worden verhandeld, is de verkoop, distributie en marketing ervan al sinds 2009 verboden. Desondanks, of misschien wel juist daarom, beschouwt de tabaksindustrie het land nog steeds als een strategische markt die moet worden opengebroken. En als een vooruitgeschoven pion om wereldwijd strenge tabaksregulering van tafel te krijgen.

14 ontmoetingen met Anvisa

Uit documenten die werden opgevraagd op basis van wetgeving voor een transparante overheid blijkt dat PMI in Brazilië alles uit de kast trekt om de daar bestaande tabaksregulering af te zwakken of zelfs helemaal te laten schrappen. Volgens het rapport had PMI tussen 2021 en 2023 veertien ontmoetingen met Anvisa.

Daarbij werden de bekende misleidende argumenten gebruikt die PMI overal hanteert. Het zou bij vapes en verhitte-tabaksproducten gaan om een minder schadelijk alternatief voor traditionele sigaretten. Om een middel om volwassen rokers van de sigaretten af te helpen. En door vapes en verhitte-tabaksproducten toe te staan zou de illegale handel grotendeels verdwijnen en zou bovendien de schatkist flink kunnen worden gespekt met de opbrengsten uit accijns. Aldus de tabaksindustrie.

Verbod in 2024 bekrachtigd

Anvisa liet zich evenwel niet vermurwen en bekrachtigde in 2024 het verbod op elektronische rookwaren, waar verhitte tabak nu ook expliciet toe werd gerekend. De regels werden verder aangescherpt met een verbod op de invoer van elektronische rookwaren voor persoonlijk gebruik en een verbod op transport en opslag ervan. Ook de handhaving werd strikter.

Voorstel om fabriek te bouwen

PMI legde zich daar evenwel niet bij neer. Tijdens een officiële Braziliaanse handelsmissie naar Japan in 2025 vond er een ontmoeting plaats tussen de secretaris-generaal van het Braziliaanse ministerie voor Ontwikkeling, Industrie, Handel en Diensten (MDIC) en enkele vertegenwoordigers van PMI. Philip Morris gaf daarin aan te overwegen om in Brazilië, ’s werelds derde producent en exporteur van tabak, een fabriek te willen bouwen voor verhitte-tabaksproducten. Een investering die volgens het bedrijf veel werkgelegenheid zou opleveren, veel belastinggeld voor de overheid, en Brazilië zelfs tot een hub zou kunnen maken voor productie en export naar de Europese Unie. Voorwaarde voor een en ander was wel dat de strenge Braziliaanse tabakswetgeving zou worden aangepast.

PMI schakelde DG TRADE in

Toen dat geen effect bleek te hebben, besloot PMI om het over een internationale boeg te gooien. Het bedrijf benaderde het Directoraat-Generaal voor Handel (DG TRADE) van de Europese Commissie met het verzoek om de Braziliaanse tabaksregulering te betrekken in de onderhandelingen over een handelsverdrag tussen Brazilië en de EU. Wetten die bedoeld zijn om in Brazilië de nationale gezondheid te beschermen werden daarbij door PMI geframed als ‘handelsbelemmeringen’ en ‘mogelijk in strijd met de regels van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)’.

Geen transparantie

In Brazilië is het verbod op elektronische rookwaren onverminderd van kracht. Van de beoogde fabriek voor verhitte-tabaksproducten is niets meer gehoord. Wel is door het onderzoeksrapport duidelijk geworden dat er tussen 2023 en 2025 regelmatig geheime ontmoetingen hebben plaatsgevonden tussen ministeriële ambtenaren en vertegenwoordigers van PMI. Ontmoetingen waarvan de inhoud nooit bekend is gemaakt, maar waarvan door deze publicatie duidelijk is geworden dat het vaak ging over vapes en regulerende maatregelen.

Artikel 5.3 van de Framework Convention on Tobacco Control, dat is ondertekend door Brazilië, maar ook door alle EU-landen en de EU zelf, staat alleen strikt noodzakelijke contacten tussen overheden en de tabaksindustrie toe en vereist daarover volledige transparantie.

Argentinië versoepelt wet

De Braziliaanse antitabakswetten zijn niet de enige die PMI via de Europese Commissie probeerde aan te pakken. Het Behind closed doors-rapport kreeg een geheim document boven water waarin werd gerefereerd aan een bespreking tussen DG TRADE en PMI over de handelsbelemmeringen voor verhitte-tabaksproducten in Mexico, Taiwan, Argentinië, Brazilië, Singapore, Vietnam, Turkije, Thailand, India en Japan.

Of er een direct verband bestaat of niet is onduidelijk, maar in Argentinië is vorige maand het sinds 2011 bestaande verbod op vapes opgeheven.

Op de hoogte blijven van de lobbypraktijken van de tabaksindustrie? Meld je aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.