Dat in Nederland elk jaar zeker 26.500 mensen op de spoedeisende hulp belanden met klachten die mogelijk verband houden met nicotinegebruik, was voor Kamerlid Harmen Krul aanleiding om er een Kamerdebat over aan te vragen. Artsen proberen het tij te keren.

Door de webredactie

Naar aanleiding van het nieuws dat jaarlijks zeker 26.500 mensen door gebruik van nicotineproducten op de spoedeisende hulp belanden, heeft Tweede Kamerlid Harmen Krul (CDA) een plenair debat aangevraagd. Hij motiveerde zijn verzoek met: “Wat met name opvalt, is de toename van het aantal jongeren dat vapet en daar direct gezondheidsproblemen van ondervindt. Dat vinden wij zorgelijk. Omdat het commissiedebat Leefstijlpreventie is afgelast en nog niet is ingepland, willen wij hier graag een plenair debat over.” Krul kreeg steun van D66, GL-PvdA, CU, SGP, Volt, 50Plus, DENK, PvdD en Groep Markuszower. PVV en VVD stemden tegen. Een datum voor het debat moet nog worden ingepland.

Voor de ‘flashmob’-studie is op 13 en 14 november 2025 bij 67 van de 80 spoedeisende hulpen in Nederland 24 uur lang bijgehouden of de binnenkomende patiënten nicotineproducten gebruikten en of hun klachten in verband stonden met dat gebruik. In totaal werden 4.314 mensen in die 24 uur behandeld. Van hen konden 2.061 mensen meedoen aan het onderzoek. De rest was medisch instabiel of de Nederlandse taal niet machtig. 21 procent van de deelnemers (434 mensen) gaf aan nicotineproducten te gebruiken. Bij 86 procent van hen betrof dat sigaretten en 9 procent e-sigaretten.

Jongeren beginnen met vapen

Maar onder de 18 behandelde jongeren van 12 tot 17 jaar die zeiden nicotineproducten te gebruiken, was het vape-gebruik ruim 70 procent en het sigarettengebruik bijna 80 procent, wat duidt op dubbelgebruik. Onder de 41 jongvolwassenen die aangaven nicotine te gebruiken (35 procent van alle behandelde 18-24-jarigen) zei 85 procent sigaretten te roken en 24 procent vapes.

“Bij jongeren zien we dat vapen vaak het startpunt is”, zei initiatiefnemer van het onderzoek Nicole Kraaijvanger, SEH-arts van LUMC in de Volkskrant. “Maar vaak blijft het daar niet bij. Veel jongeren gaan daarna ook sigaretten roken. Dat ondergraaft het standpunt van de tabaksindustrie dat e-sigaretten helpen om van het roken af te komen: nee, ze beginnen er juist aan.”

Mogelijk 200.000 op SEH door nicotine

In het onderzoek is vastgesteld dat 7 procent van de klachten waarmee mensen op de spoedeisende hulp (SEH) terecht waren gekomen volledig door het nicotinegebruik waren veroorzaakt. Op basis van 1,8 miljoen SEH-bezoeken per jaar in Nederland en aangenomen dat 21 procent daarvan nicotinegebruikers betreft (378.000 mensen) zouden 26.460 SEH-behandelingen per jaar dus volledig veroorzaakt worden door dat nicotinegebruik.

Omdat in 44 procent van de gevallen (166.320 mensen) de behandelaars aangaven dat de klachten mogelijk verband hielden met roken of vapen, zou bij in totaal 192.780 SEH-bezoeken per jaar nicotinegebruik een rol spelen. En deze cijfers zijn vermoedelijk nog hoger, omdat in de studie de medisch instabiele patiënten (die bijvoorbeeld met een hartaanval of beroerte werden binnengebracht) niet zijn meegeteld. Want juist bij long- en hart-gerelateerde klachten is het verband met nicotinegebruik het duidelijkst.

Een hard causaal verband tussen de klachten en het nicotinegebruik was soms lastig aan te tonen, vertelde Kraaijvanger aan de Volkstrant. Maar duidelijk is dat de impact van roken en vapen op de spoedzorg aanzienlijk is. Kraaijvanger: “We wisten dit al uit ervaring, maar nu hebben we er voor het eerst cijfers bij. Wat mij het meest opviel: bij ruim de helft van de nicotinegebruikers denkt de behandelend arts dat roken of vapen heeft bijgedragen aan de klachten waarvoor iemand op de SEH belandde.”

Preventie is noodzaak

Het onderzoek laat ook zien dat bij bijna de helft van de patiënten die een kort advies om te stoppen met nicotinegebruik kregen daar oren naar heeft en aangeeft benaderd te willen worden door een stopcoach. Het laat volgens Kraaijvanger zien dat SEH-artsen een belangrijke rol kunnen spelen bij het motiveren van mensen om te stoppen.

Maar primaire preventie (niet beginnen) is natuurlijk nog beter. Longpatholoog Daniëlle Cohen (LUMC) schreef op LinkedIn: “Met de uiterst pijnlijke bezuinigingen in de zorg in het vooruitzicht is mijn eerste gevoel bij deze data: Waarom hebben we de nicotine-kraan niet VEEL eerder dichtgedraaid? Hoeveel lucht zou ons zorgsysteem wel niet hebben als al deze ziekte door roken, vapen, snus, verhitte tabak en sigaren er niet was geweest...?”

Kraaijvanger zegt ook: “Zolang er nieuwe rokers en vapers bij komen, blijft de druk op de spoedzorg groot.” Zij pleit voor de rook- en nicotinevrije generatie en juicht het voornemen van het komende kabinet om de leeftijdsgrens voor de aankoop van nicotineproducten om te beginnen op te trekken naar 21 jaar dan ook toe. Dat Johan Derksen zich daar in Vandaag Inside tegen uitsprak deed Cohen in woede uitbarsten in een video op LinkedIn, die in no time viral ging.

Ondertussen maakten de huisartsen Alja Sluiter en Stefan van Rooijen voor hun project Lang zullen we leven een documentaire over De Nicotineval die de tabaksindustrie voor jongeren opzet met vapes en andere producten die hen verleiden tot een levenslange verslaving.

Aan de artsen in Nederland ligt het niet.

Op de hoogte blijven van al het nieuws rond tabak, nicotine, lobby en politiek? Abonneer je op de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.