De leeftijdsgrens voor de aankoop van nicotineproducten gaat van 18 naar 21 jaar, als het aan het aankomende kabinet-Jetten ligt. De coalitiepartijen maken ook het in voorraad houden van illegale vapes strafbaar en intensiveren de handhaving.

Door de webredactie

Het komende kabinet van D66, VVD en CDA wil de leeftijdsgrens voor de aankoop van nicotineproducten omhoog brengen naar 21 jaar. Tegelijkertijd willen de partijen het in voorraad houden van illegale vapes strafbaar maken en de handhaving van de Tabakswet opvoeren. Dat staat in het coalitieakkoord dat de drie partijen afgelopen vrijdag presenteerden. Voorvechters van volksgezondheid spreken van een ‘overwinning’, tabakswinkeliers van ‘nog een klap voor onze branche’ en de spreekbuis van rechts, Johan Derksen, briest over ‘linkse betutteling’.

De verhoging van de leeftijdsgrens kan niet los worden gezien van het burgerinitiatief Nicotinee, dat in 2024 met steun van 76.000 Nederlanders in de Tweede Kamer werd besproken. Tijdens dat debat dienden het CDA en NSC al een motie in die opriep tot onderzoek naar de mogelijkheden van een generatiegebonden verkoopverbod voor iedereen geboren vanaf 2012. Die motie werd met een ruime meerderheid aangenomen, terwijl een tweede motie van NSC en CDA die vroeg om verhoging van de leeftijdsgrens naar 21 jaar het niet haalde, dankzij een tegenstem van de VVD.

‘Vrije keuze niet altijd goed’

Dat 21 jaar nu toch in het coalitieakkoord staat is het onderhandelingsresultaat van twee partijen die zowel het optrekken van de leeftijdsgrens naar 21 jaar als een generatieverbod in hun verkiezingsprogramma’s hadden staan (CDA en D66 na amendementen) en de VVD die in haar programma de ‘eigen verantwoordelijkheid voor de eigen gezondheid’ nog vooropstelde.

Over dat laatste zei beoogd premier Rob Jetten (D66) volgens patholoog Daniëlle Cohen tegen de NOS: “Het lijkt soms, zeker voor liberalen zoals ik, alsof volledige vrije keuze altijd het beste is wat er is, maar soms duwen vrije keuzes ons de verkeerde kant op – zeker als het gaat over kinderen. Daar hebben wij als overheid wel degelijk een taak om jongeren en hun gezondheid te beschermen tegen beïnvloeding van grote bedrijven.”

‘Fantastische tussenstap’

Zowel Cohen (Vapen #jouwkeuze) als Wanda de Kanter, voorzitter van Rookpreventie Jeugd en initiatiefnemer van Nicotinee, vieren de afspraak in het coalitieakkoord als een overwinning. Wanda de Kanter noemt het een “fantastische tussenstap op weg naar een rookvrije generatie in een Wet.” En Cohen schrijft: “Er worden stappen gezet voor een gezonde, nicotinevrije generatie, voor toekomstbestendige zorg, voor opgroeien zonder verslaving.”

Het belang van het verhogen van de leeftijdsgrens zit volgens beiden in het feit dat op scholen straks geen leerlingen meer rondlopen die tabak mogen kopen. Nu mogen 18-jarigen dat nog wel. Behalve dat ‘zien roken doet roken’ dan in principe niet meer aan de orde is, zullen er dus ook geen leerlingen meer zijn die voor minderjarige medeleerlingen sigaretten of vapes kunnen kopen.

Kinderlongarts Noor Rikkers-Mutsaerts spreekt in reactie op Cohen ook van een ‘goede stap’: “We horen nu zo vaak dat oudere vrienden en vriendinnen sigaretten kopen voor minderjarigen. Dat kan straks niet meer zo makkelijk. Ook voor jonge studenten, in mbo, hbo, w.o. wordt beginnen met roken moeilijker.”

Stevigere handhaving

Rikkers merkt verder op dat het tegenargument dat verhoging van de leeftijdsgrens tot meer illegale handel zal leiden, wordt ontkracht door de plannen voor een stevigere handhaving. “Dat is slim, want zo pareer je het paniek-argument van ‘pas op!! Nog meer illegale verkoop’ van de industrie dat zeker zal komen”, schrijft zij.

Het feit dat puur het in voorraad hebben van illegale (smaakjes)vapes al strafbaar zal worden, is een grote stap vooruit. Nu is alleen de verkoop ervan nog strafbaar, wat betekent dat dealers ermee weg kunnen komen als ze beweren dat hun rugzak vol vapes voor eigen gebruik zijn.

Rookvrije Generatie, de samenwerking van de Gezondheidsfondsen voor Rookvrij (KWF, Longfonds en Hartstichting) heeft het ook over ‘Geweldig nieuws’ en roept het aankomende kabinet en de Tweede Kamer meteen op om door te pakken en werk te maken van een tabaksverslavingsfonds (waarmee de tabaksindustrie betaalt voor rookvrij beleid en handhaving), meer wettelijk rookvrije omgevingen en “het voorbereiden van een vergunningstelsel voor de verkoop van nicotineproducten.”

‘Betutteling’

Het tegengeluid liet niet lang op zich wachten. Hart van Nederland liet een tabakswinkelier aan het woord die het over een stapeling van maatregelen heeft waar tabakszaken al mee te maken kregen. “De overheid geeft steeds op ons af. Ik snap best dat de overheid een gezonde samenleving wil, maar intussen willen ze ook vermogens aan accijnzen binnen harken.” Tabakswinkeliers moeten zich echter realiseren dat de rookvrije generatie al jaren het beleidsdoel van de Nederlandse overheid is. De nicotineverkoop gaat dus hoe dan ook afnemen en winkeliers kunnen maar beter omzien naar andere inkomstenbronnen.

De Telegraaf deelde ondertussen gretig de teleurstelling van Johan Derksen in VVD-leider Dilan Yesilgöz die hij in Vandaag Inside onder woorden bracht door te fulmineren tegen de ‘betutteling’ van de ‘fatsoensrakkers’ bij CDA en D66.

Branche pleit zelf voor 21 jaar

Toch is het wel begrijpelijk dat de VVD met de leeftijdsverhoging heeft ingestemd. De tabaksbranche ziet een verhoging naar 21 jaar immers liever dan een leeftijdsgrens die elk jaar een jaar wordt opgeschoven, wat de praktijk is van een wettelijk verankerde rookvrije generatie. In het VK, waar een Rookvrije Generatie-wet in de maak is, stelde de industrie als alternatief ook al een verhoging van 18 naar 21 jaar voor.

In 2014 ging de leeftijdsgrens ook al eens omhoog van 16 naar 18 jaar. Destijds, zo bleek uit onderzoek van TabakNee, had de industrie die verhoging in contacten met het ministerie van VWS zelf voorgesteld. Want ach, zo’n leeftijdsgrens en een Nix18-campagne levert naar de buitenwereld een verantwoordelijk imago op, maar stelt in de praktijk maar weinig voor. 21 jaar moet dus slechts een tussenstap zijn naar de Rookvrije Generatie in een wet.