‘EU-landen moeten eindspel tabak invoeren’

Een nieuwe studie van onderzoekers uit Leiden, Londen en Wenen stelt opnieuw vast dat Europese regelgeving niet in de weg staat van nationaal in te voeren generatiegebonden verkoopverboden van tabak. De European Public Health Association roept EU-lidstaten nu op daar voort mee te maken.

Door de webredactie

De European Public Health Association (EUPHA) roept EU-lidstaten op om maatregelen te nemen voor het eindspel tabak. Europese wetgeving houdt zulke generatiegebonden maatregelen niet tegen, stelt de EUPHA, die zich daarvoor baseert op een nieuw onderzoek gepubliceerd in Health Economics, Policy and Law. Dat onderzoek bevestigt wat eerder ook door de Universiteit van Groningen en in een aparte studie door de European Respiratory Society werd vastgesteld: er is voor Europese lidstaten geen beletsel om een generatiegebonden verkoopverbod voor tabak en aanverwante producten in te voeren.

Brits voorbeeld wekt interesse

Bij de EUPHA zijn 72 gezondheidsorganisaties in 38 Europese landen aangesloten. De organisatie constateert dat steeds meer Europese landen interesse tonen voor leeftijdsgebonden maatregelen die bedoeld zijn om nieuwe generaties te vrijwaren van nicotineverslaving. De onlangs door Groot-Brittannië aangenomen Tobacco & Vapes Bill, waar een generatiegebonden verkoopverbod van tabak onderdeel van is, is nu voor veel andere landen een voorbeeld

Lobby laat landen twijfelen

Dat veel landen in de Europese Unie nog twijfelen, heeft volgens de EUPHA te maken met claims van de tabaksindustrie en haar lobbyisten die beweren dat ambitieuze eindspelmaatregelen niet verenigbaar zijn met de Europese regelgeving. Zulke maatregelen zouden de interne markt en het vrij verkeer van goederen in de weg zitten.

Selectieve en beperkte interpretaties

Maar het nieuwe onderzoek van onderzoekers van de Universiteit Leiden (Vincent Delhomme, Anniek de Ruijter), de Universiteit van Londen (Tamara Hervey), de London School of Hygiene and Tropical Medicine (Martin McKee) en de Central European University in Wenen (Jacquelyn Veraldi) noemt die argumentatie gebrekkig. Het onderzoek toont volgens EUPHA aan “dat beweringen van onwettigheid berusten op selectieve en te beperkte interpretaties van het EU-recht die de volledige ontwikkeling en onderliggende principes niet weerspiegelen.”

Handel boven gezondheid is achterhaald

Het idee dat de EU-regelgeving handel boven gezondheid stelt is achterhaald, stellen de onderzoekers. De EUPHA schrijft: “De nieuwe studie toont aan dat het EU-recht zich in de loop van enkele decennia heeft ontwikkeld om bescherming van de volksgezondheid op te nemen in de kernprincipes. De verdragen zelf vereisen een hoog niveau van bescherming van de volksgezondheid in alle EU-beleidsmaatregelen, inclusief die met betrekking tot de interne markt.”

Veel ruimte voor bescherming gezondheid

Met andere woorden: wanneer de volksgezondheid in het geding is, zijn bepaalde handelsbarrières geoorloofd. Het wettig kader geeft lidstaten veel ruimte om zelf te besluiten hoe zij hun bevolking willen beschermen, als de maatregelen maar proportioneel zijn en op bewijs gestoeld. Wat dat laatste betreft is volgens de onderzoekers perfect sluitend bewijs niet eens nodig en kunnen lidstaten zich beroepen op het voorzorgsprincipe.

Verkoopverbod is geen productverbod

Belangrijk daarbij is volgens de studie ook dat de maatregel voor een ‘rookvrije generatie’ slechts een verkoopverbod aan iedereen onder een bepaalde leeftijd betreft. Er is geen sprake van een verbod op de producten zelf, die op de markt beschikbaar blijven voor oudere generaties.

Tabaksbeleid EU ook gericht op gezondheid

Bovendien is het doel van de Europese tabakswetgeving zelf tweeledig, omdat die zowel het functioneren van de interne markt ondersteunt als een hoog niveau van bescherming van de gezondheid nastreeft. Voor EUPHA is het daarom zonneklaar dat EU-lidstaten niet langer kunnen wachten met eindspel-maatregelen. “Europees recht moet niet worden gezien als een belemmering, maar als een kader dat ambitieuze acties ondersteunt en het mogelijk maakt om de volksgezondheid te beschermen.”

Argumentatie kabinet gelogenstraft

In Nederland pleit het burgerinitiatief Nicotinee al langer voor een generatiegebonden verkoopverbod van nicotineproducten. Dat initiatief haalde inmiddels al bijna 77.000 handtekeningen op. Bij de bespreking van het initiatief in de Tweede Kamer eind 2024 werd het kabinet per motie opgeroepen onderzoek te doen naar de mogelijkheden van invoering van een generatiegebonden verkoopverbod. Een halfjaar later kwam het toen demissionaire kabinet met het antwoord dat invoering juridisch niet mogelijk zou zijn vanwege de Europese regelgeving. Die stelling is nu dus voor de derde keer onderuitgehaald.

Het is nog steeds mogelijk om het burgerinitiatief Nicotinee te ondertekenen om de Nederlandse regering te laten zien dat er brede steun is voor een generatiegebonden verkoopverbod van nicotineproducten ter bescherming van jongeren.