Glamourfoto’s kunnen prima zonder sigaret

Sterren als Marlene Dietrich, David Bowie, Amy Winehouse en vele anderen lieten zich vaak rokend fotograferen, als behorend bij hun rebelse imago. Maar wat gebeurt er als je die sigaret weglaat? Dat is het onderwerp van een kleine tentoonstelling tot 4 juni in Art’Otel Amsterdam.

Door de webredactie

Roken gold lang als cool en sexy. Sterren uit de werelden van film, muziek en mode hebben daar in belangrijke mate aan bijgedragen. Wie kent niet de iconische beelden van een rokende James Dean, Marlene Dietrich, David Bowie of Kate Moss? Beelden die glamour uitstraalden, rebelsheid, mysterie. Een imago dat de tabaksindustrie zelf heeft gecreëerd en gestimuleerd via campagnes en bijvoorbeeld sponsoring van film- en tv-beelden. Voor veel jongeren de extra prikkel om ook zelf te gaan roken. Want dan hoorde je erbij, dan straalde dat coole imago ook een beetje op jou af.

In gesprek met culturele sector

Sinds 2023 is Rookvrije Generatie, een initiatief van de gezondheidsfondsen Hartstichting, Longfonds en KWF, met de culturele sector in gesprek over de beeldvorming rond roken en de verantwoordelijkheid van de sector daarin. Want hoe meer roken aanwezig is in de media, hoe normaler jongeren het vinden dat er gerookt wordt en hoe gemakkelijker ze zelf die stap zetten.

De aanstormende generatie beeldmakers vervult hierin een essentiële rol, zeker voor de beeldvorming van morgen. Om hen daarvan bewust te maken en om te laten zien wat beelden doen voor het imago van roken, gaf Rookvrije Generatie in 2025 aan een aantal opleidingen gastcolleges hierover.

Iconische beelden herzien

Daarna mochten de jonge makers, eerste- en tweedejaars studenten van Mediacollege Amsterdam en ROC Midden Nederland, zelf aan de slag. Ze zochten allemaal een iconisch beeld uit van een ster mét sigaret uit film, muziek of mode en maakten hiervan een remake zónder sigaret. Kun je die sigaret weglaten of vervangen door iets anders? En wat doet dat voor je verhaal, voor de uitstraling van het beeld?

Water vervangt rook

Dat leverde uiteindelijk dertien dubbelportretten op, waarvan sommige zeer verrassend en het origineel zelfs naar de kroon stekend. Zo is de remake van Sandy uit de musicalfilm Grease (1978) met lipstick minstens zo sexy als de originele Sandy met sigaret. En de bloemen die bij David Bowie de sigaret vervangen maken het portret tegelijkertijd stoer en gevoelig. Hoeveel Bowie wil je het hebben? Het hoogtepunt is misschien wel de remake van een portret van rapper Tupac, waarin de mysterieus rond zijn ontblote bovenlichaam kringelende rook is vervangen door stromend water. Een minstens zo sterke uitstraling als het originele beeld, maar dan zonder sigaret. Het kan dus wel.

Influencers van nu ontbreken

Kleine kanttekening bij de tentoonstelling is dat de meeste foto’s die dienden als inspiratiebron al wat ouder zijn. Terwijl waarschijnlijk het grootste gevaar voor de jongeren van nu schuilt in de influencers, die met hun geraffineerde beelden vapes promoten via platforms als TikTok en Instagram.

Tegelijk moet gezegd dat her en der een revival van de sigaret zichtbaar is, zoals in Hollywood, waar de sigaret helemaal terug is op feestjes, filmsets en in modeshows. Zulke ontwikkelingen zijn, waar het nicotineproducten betreft, nooit toeval, maar op de achtergrond zorgvuldig georkestreerd door de nicotine-industrie.

De principes waarvan de influencers van nu gebruikmaken zijn nog steeds dezelfde en nog steeds even verraderlijk. Dat de studenten daarover hebben leren nadenken is alleen maar winst.

‘An Unfiltered Exhibition’, 29 mei t/m 4 juni in Art’Otel
Prins Hendrikkade 33, 1012 TM Amsterdam