Open brief aan Cyprus: red de Tabaksaccijnsrichtlijn

Europese gezondheidsorganisaties luiden de noodklok: in een open brief aan het Cypriotische voorzitterschap van de EU roepen zij op om de voorgestelde Tabaksaccijnsrichtlijn niet te laten verwateren tot een effectloze maatregel.

Door de webredactie

Europese gezondheids- en antitabaksorganisaties uiten vandaag in een open brief aan Cyprus, nu voorzitter van de Europese Unie, hun ernstige zorgen over de kant die het opgaat in de onderhandelingen over de nieuwe Tabaksaccijnsrichtlijn. De organisaties zien dat het oorspronkelijke voorstel van de Europese Commissie al aanzienlijk is afgezwakt en waarschuwen voor verdere compromissen. Daarbij zijn er drie aandachtspunten: de hoogte van het minimumaccijnstarief voor tabak, de afspraken over toekomstige inflatiecorrectie en de periode van de overgangstermijn naar de nieuwe tarieven.

De brief is opgesteld door Smoke Free Partnership (SFP) in samenwerking met de European Society for Medical Oncology (ESMO), de European Cancer Organisation (ECO), de European Respiratory Society (ERS) en de European Cancer League (ECL). Hun zorgen zijn urgent: deze woensdag komt de EU tabaksaccijns-werkgroep weer bij elkaar en over twee weken opnieuw, waarna de onderhandelingen anderhalve week later het eindstadium zouden moeten bereiken in een gremium van hogere ambtenaren. Cyprus stuurt erop aan dat in de Raad van ministers van Financiën ECOFIN op 12 juni dan de definitieve tekst wordt vastgelegd.

Lidstaten dwongen concessies af

Half juli vorig jaar kwam Eurocommissaris Wopke Hoekstra namens de Europese Commissie met het voorstel om de minimumtarieven voor tabaksaccijns in de EU te verhogen van 90 euro per 1.000 sigaretten naar 215 euro. Verder wordt de richtlijn uitgebreid naar alternatieve nicotineproducten zoals e-sigaretten, verhitte tabak en nicotinezakjes. Ten derde wordt ruwe tabak voortaan belast met een nultarief, zodat er beter toezicht gehouden kan worden op handelsstromen. Zo kan beter gecontroleerd worden of ruwe tabak in het illegale circuit belandt.

Verschillende Europese lidstaten, met name landen waar tabaksproductie plaatsheeft, hebben, mede beïnvloed door de tabakslobby, tot nu concessies weten af te dwingen die tot een compromisvoorstel van het Cypriotische voorzitterschap hebben geleid. Daarnaast liggen vooral Luxemburg en Zweden dwars. Luxemburg met het argument dat hogere accijns zal leiden tot minder tabaksverkoop aan buitenlanders, met negatieve gevolgen voor de landsbegroting. Gezondheidsorganisaties hebben al druk op het land uitgeoefend. Zweden probeert ondertussen uitzonderingen te verkrijgen voor nicotinezakjes.

‘Herstel de grotere ambitie’

De bezorgde gezondheidsorganisaties zien de onderhandelingen verder de verkeerde kant op gaan. Zij schrijven: “Samengenomen bewegen de tot nu toe gedane concessies de richtlijn weg van het oorspronkelijke voorstel van de Commissie op manieren die elkaar versterken en cumulatief schadelijk zijn voor de volksgezondheid. Wij dringen er bij het voorzitterschap op aan om zijn resterende mandaat te gebruiken om grotere ambitie te herstellen voordat een algemene aanpak wordt bereikt.”

De organisaties voeren aan dat Europa op het vlak van tabaksontmoediging erg achterloopt bij de ambities die in het Europese Beating Cancer Plan zijn opgenomen. Op dit moment rookt 24 procent van de Europese volwassenen, terwijl in het Beating Cancer Plan een tussendoel van 20 procent in 2025 is opgenomen. Het einddoel van minder dan 5 procent in 2040 is nog ver weg.

In de Europese regio van de Wereldgezondheidsorganisatie roken 62 miljoen volwassen vrouwen, wat overeenkomt met 40 procent van alle rokende vrouwen in de wereld. Vier miljoen jongeren tussen 13 en 15 jaar in dezelfde regio gebruiken e-sigaretten. Onder volwassenen gebruikt 14,3 procent e-sigaretten.

Voorstel is niet excessief

Met andere woorden: de seinen staan op rood. En omdat tabaksaccijns het effectiefste middel zijn om tabaksgebruik terug te dringen, is het voor de volksgezondheid van het hoogste belang om het Commissievoorstel intact te laten, betogen de organisaties. Vooral, stellen zij, omdat de voorgestelde minimumaccijnstarieven allerminst excessief zijn te noemen. Het nu geldende tarief is in 2011 vastgesteld. De verhoging naar 215 euro per 1.000 sigaretten is feitelijk niet meer dan een inflatiecorrectie over 15 jaar.

De opstellers van de brief schrijven: “Het voorstel van de Commissie is niet bedacht met ruimte voor verlaging: het vertegenwoordigt het minimale niveau dat nodig is voor een betekenisvolle impact op de betaalbaarheid van tabak en de tabaksconsumptie. Elke verlaging van de minimumtarieven vertaalt zich direct in minder druk op betaalbaarheid, wat het kernmechanisme ondermijnt waarmee tabaksbelasting levens redt.”

Inflatiecorrectie en overgangstermijn

De discussie gaat ook over toekomstige inflatiecorrectie. Daarbij worden pogingen gedaan om de datum waarop begonnen wordt met aanpassing van de minimumtarieven aan de inflatie verder naar de toekomst te schuiven. Ook gaat het over de maximale hoogte van het correctiepercentage per keer. Het risico daarvan is dat tabak gaandeweg relatief steeds betaalbaarder wordt gedurende de tijd dat de richtlijn van kracht is. Dat kan makkelijk weer 15 jaar zijn.

Ten slotte wordt aan de overgangstermijnen voor implementatie van de nieuwe richtlijn gemorreld. Dat zou betekenen dat de nieuwe tarieven, ook voor de alternatieve nicotineproducten, pas later ingaan, waardoor met name jongeren nog langer goedkoop aan tabak en alternatieven kunnen komen. Het doel van de rookvrije generatie raakt daarmee weer verder uit het zicht.

‘Waak voor systematische verwatering’

De gezondheidsorganisaties waarschuwen verder voor het argument van de illegale handel dat in de discussie wordt gebracht. Dat is een bekend argument dat door de tabaksindustrie wordt gebruikt om accijnsverhogingen tegen te houden. “Wij dringen er bij de lidstaten op aan dit argument zorgvuldig te behandelen: het bewijs toont consequent aan dat illegale markten worden gedreven door zwakke handhaving en falend bestuur, niet door hoge belastingniveaus”, schrijven de organisaties.

Zij concluderen dat alle genoemde discussiepunten afzonderlijk al zorgelijk zijn, maar dat ze in samenhang zorgen voor een systematische verwatering van het oorspronkelijke voorstel. De brief stelt: "We naderen een punt waarop onze organisaties de uitkomst van deze onderhandelingen niet meer kunnen omschrijven als in overeenstemming met de EU-verdragsverplichtingen om een hoog niveau van bescherming van de menselijke gezondheid te waarborgen.”

Besluit moet unaniem

De herziening van de richtlijn moet met unanimiteit worden aangenomen. Eén land kan de onderhandelingen dus gijzelen tot er hoegenaamd niets over is van het oorspronkelijke voorstel. Andersom kunnen landen met meer ambitie en besef van het belang van effectieve maatregelen tegen tabaksgebruik voor de volksgezondheid juist voorkomen dat er van de voorstellen niets overblijft. Als er op 12 juni geen beslissing valt in de ECOFIN-raad, dan zou Ierland als volgende voorzitter van de EU het dossier moeten overnemen.