Nederland ontbreekt bij Europese douane-actie tegen illegale vapes

Het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) voerde eind 2025 samen met dertig landen een grote douane-operatie uit tegen illegale e-sigaretten. Er werden miljoenen illegale vapes onderschept. Nederland deed niet mee, omdat hier niet de Douane, maar de NVWA verantwoordelijk is voor de opsporing.

Door de webredactie

Eind 2025 vond de JCO VAPE plaats: de eerste gezamenlijke Europese douane-operatie specifiek gericht op e-sigaretten en verhitte-tabaksproducten. Het Europees Bureau voor Fraudebestrijding (OLAF) houdt vaker zogenaamde JCO’s: Joint Customs Operations. OLAF coördineerde de actie, samen met douanediensten uit 23 EU-lidstaten en zeven niet-EU-landen. Het resultaat: er werden meer dan 94 miljoen stuks en 2.500 kilo c.q. liter aan tabaksproducten, e-sigaretten, apparaten en aanverwante goederen in beslag genomen. België spande de kroon met 1,7 miljoen geconfisqueerde e-sigaretten.

De smokkelaars waren creatief in het verbergen van hun waar. Zendingen werden gedeclareerd als speelgoed, schoenen, handdoeken, oortelefoons en zelfs etherische oliën. Eenmaal onderschept, bleken de meeste producten niet te voldoen aan nationale wetgeving: verboden smaken, te hoge nicotinegehaltes en niet-goedgekeurde accessoires.

Gevaarlijk voor gebruikers

Illegale vapes omzeilen de productveiligheidseisen die in Europa gelden. Gebruikers – voornamelijk jongeren en jongvolwassenen – weten niet wat ze precies inademen. De producten zijn niet gecontroleerd en kunnen schadelijke stoffen bevatten. Bovendien ondermijnt de illegale handel de belastinginkomsten van overheden en draagt illegale productie en afvalverwerking bij aan milieuschade.

Nederland deed niet mee

Opvallend: Nederland ontbreekt in de lijst van deelnemende landen. We vroegen de Douane naar de reden. Een woordvoerder legt uit: “De Nederlandse Douane is wel gevraagd om mee te doen, maar op vapes zit in Nederland (nog) geen heffing: geen accijns en geen nationale verbruiksbelasting. Voor de Douane was dit de reden om niet mee te doen met deze actie. De NVWA is hoofdverantwoordelijk voor de controles op deze goederen.”

Douane als doorgeefluik

Kortom: de Douane kijkt niet om naar illegale vapes die het land binnenkomen, tenzij de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit daarom vraagt. De verantwoordelijkheid ligt dus bij de NVWA: een organisatie die daar niet primair voor is ingericht. Dit beleid ligt vast, zoals blijkt uit een convenant tussen de ministeries van VWS en Financiën. Daarin staat dat de Douane geen zelfstandige controletaak heeft als het om vapes gaat. De Douane signaleert verdachte zendingen en meldt die aan de NVWA – die vervolgens bepaalt of er gecontroleerd wordt. De NVWA levert de risico-indicatoren, selecteert de zendingen en treedt handhavend op. De Douane is bij vapes slechts een doorgeefluik.

Nederland had overigens allang een verbruiksbelasting op e-vloeistof kunnen invoeren, waardoor de Douane ook over de controle op e-sigaretten zou gaan, maar dat is er tot nu toe niet van gekomen.

Urgenter dan ooit

De resultaten van de operatie komen naar buiten in een jaar dat erg belangrijk is voor de regelgeving rond vapes in Europa. Eerder deze maand bleek uit een uitgebreide evaluatie van de Europese Commissie dat de Tabaksproductenrichtlijn (TPD) en de Tabaksreclamerichtlijn (TAD) hopeloos verouderd zijn. Als het goed is, worden de richtlijnen vanaf 2027 herzien. De resultaten van JCO VAPE leveren concrete cijfers om strengere Europese regelgeving mee te onderbouwen.

Illegale vapes bereiken jongeren massaal

Ondanks het verbod op smaakjesvapes (sinds januari 2024) komen Nederlandse jongeren via illegale kanalen nog altijd makkelijk aan verboden producten. Dat blijkt uit het rapport Donkere wolken van onderzoeksbureau Beke, dat werd opgesteld in opdracht van de ministeries van VWS en Justitie en Veiligheid. Schokkende uitkomst: 87 procent van de vapers gebruikt een vape met verboden kenmerken of heeft het product gekocht via een illegaal kanaal. Het rapport concludeert dat een brede aanpak nodig is, vanwege de omvang van de illegale markt, de vermenging met andere illegale markten en het grensoverschrijdende karakter van de handel.

Meer nieuws? Meld je dan nu aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.