Artsen Slaan Alarm over het gemak waarmee kinderen bij tabakswinkels aan vapes en tabak kunnen komen. De artsen roepen het publiek op een brandbrief te ondertekenen waarin de politiek om betere handhaving en een vergunningstelsel voor tabaksverkoop wordt gevraagd.

Door de webredactie

In een nieuwe campagne van Artsen Slaan Alarm komen artsen in het geweer tegen verkooppunten van tabak die sigaretten en vapes verkopen aan minderjarigen. Uit nieuw onderzoek van Vapen #jouwkeuze blijkt dat 38 procent van de minderjarigen die nicotine gebruiken hun vapes en/of tabak bij een fysieke winkel kopen. In een parallel onderzoek vond de redactie van KRO-NCRV-programma Pointer dat bij een op de vijf scholen in Nederland op loopafstand een tabaksverkooppunt is te vinden.

In een brandbrief aan de politiek roept Artsen Slaan Alarm daarom op tot betere handhaving en snelle invoering van een vergunningstelsel voor tabaksverkoop om het aantal en de locaties van verkooppunten te kunnen reguleren. Op social media, in krantenadvertenties en op de website van Artsen Slaan Alarm wordt het publiek (ouders!) opgeroepen om de brandbrief te ondertekenen. De campagne is mede mogelijk gemaakt door het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde (NTvG) en wordt ondersteund door de Koninklijke Nederlandse Maatschappij voor Geneeskunde (KNMG), die alle artsen van Nederland vertegenwoordigt.

2.000 puffs in de nacht

In de campagnefilm bij deze nieuwe actie van Artsen Slaan Alarm vertellen jongeren in de spreekkamers van de artsen Luc van Lonkhuijzen, Noor Rikkers, Pim Keurlings en Sophie Cohen over hun vape- en rookgedrag en hoe gemakkelijk zij bij winkels aan hun rookwaar kunnen komen. De jongeren vertellen dat ze al op de basisschool met vapen zijn begonnen en er niet mee stoppen “omdat iedereen het doet”. Ze onderschatten de gevaren, merken wel fysieke en mentale ongemakken, maar vapen toch door. Een meisje vertelt dat ze in de nacht 2.000 puffs vapet.

Jongeren hebben ondertussen snel door welke winkels “moeilijk doen” en welke niet. Een verkoper die een oogje toeknijpt zegt dan: “steek ’m in je zak en buiten pas openmaken”. De jongeren geven zelf aan dat ze het te makkelijk vinden om aan vapes te komen.

Verkopers hebben vrij spel

“We zeggen in Nederland dat we jongeren willen beschermen tegen nicotine, maar in de praktijk laten we ze in de steek”, stelt kinderlongarts Noor Rikkers. “Als artsen zien we steeds meer jonge patiënten in de spreekkamer die verslaafd zijn gemaakt aan nicotine. Dat is geen toeval, maar het gevolg van een systeem waarin verkopers vrij spel hebben omdat effectief toezicht vrijwel ontbreekt. Zolang de overheid dit laat gebeuren, winnen commerciële belangen het van de gezondheid van onze kinderen. Dat is onacceptabel en vraagt om direct ingrijpen.”

Vele wegen om aan nicotine te komen

Voor deze campagne deed Vapen #jouwkeuze nieuw onderzoek onder scholieren. Van 1.832 respondenten bleken er 605 (33 procent) ooit nicotine te hebben gebruikt en 487 daarvan (80 procent) deden dat in het afgelopen jaar. Van die laatste groep waren 398 minderjarig. Van de minderjarige nicotinegebruikers gaf 76 procent aan vapes te gebruiken, 83 procent zei (ook) sigaretten te roken en 25 procent schuift (ook) nicotinezakjes onder de lip.

38 procent van de minderjarige scholieren gaf aan hun rookwaren bij fysieke winkels te kopen, met name bij tabaksspeciaalzaken (27 procent), avondwinkels (19 procent) en tankstations (9 procent). 48 procent weet hun nicotineproducten te verkrijgen via onlinedealers en 71 procent krijgt hun rookwaren ook van vrienden (68 procent) en/of ouders (6 procent).

Voor scholieren is tabak nooit ver weg

Ook de redactie van Pointer deed onderzoek naar het aantal verkooppunten van tabak in Nederland in relatie tot vestigingen van scholen. Daaruit blijkt dat bij een op de vijf scholen ten minste één tabaks- of nicotinewinkel binnen 5 minuten lopen bereikbaar is. Acht op de tien middelbare scholen heeft een verkooppunt binnen fietsafstand. Pointer combineerde op een kaart de locaties van 3.843 verkooppunten van tabak met die van 1.912 scholen. In Rotterdam hebben scholieren gemiddeld ruim acht verkooppunten binnen fietsafstand, in Amsterdam en Den Haag zijn dat er zo’n zes. Maar in het centrum van Amsterdam hebben scholieren soms 44 tabakswinkels binnen vijf minuten fietsen.

Op 19 maart gaat Pointer vanaf 16 uur op zijn YouTube-kanaal dieper op dit onderzoek in.

Nieuwe tabakszaak makkelijk geopend

De bestaande wetgeving op het gebied van tabaksverkoop schiet dus duidelijk tekort, vinden de artsen. Iedereen kan naar believen een verkooppunt van tabak en andere nicotineproducten openen. Dat blijkt ook uit de lijst met Nieuwe verkooppunten van tabak die TabakNee bijhoudt in het Dossier verkooppunten. En vorige week beschreven we hoe formules van tabaksspeciaalzaken, met de tabaksindustrie op de achtergrond, actief bezig zijn om exploitanten van benzinestations en andere ondernemers over te halen om een nieuw verkooppunt te openen.

Onderteken de brandbrief

In de brandbrief aan de politiek wordt opgeroepen tot:

- Structurele handhaving van de leeftijdsgrens. Met regelmatige controles, hoge boetes en effectieve sancties zoals verlies van vergunning bij overtredingen.
- Verbod op de verkoop van vapes en sigaretten in de omgeving van scholen. Alsmede een algemene beperking van het aantal verkooppunten. Daarvoor hebben we een vergunningstelsel voor nicotineverkoop nodig, zoals dat ook bestaat voor de verkoop van alcohol. Voer deze zo snel mogelijk in.

De brandbrief wordt op 14 april aangeboden aan de Tweede Kamer.

Om aan de oproep zo veel mogelijk gewicht te geven, roept Artsen Slaan Alarm iedereen op om de brandbrief te ondertekenen op de site van Artsen Slaan Alarm.