Biologisch afbreekbare filters worden voorgesteld als de oplossing van de milieuschade door peuken. Maar die peuken zijn net zo giftig en net als plastic filters doen ze niets voor de gezondheid. Ze helpen alleen fabrikanten om niet te hoeven meebetalen aan het opruimen van zwerfafval.

Door de webredactie

In de tabaksindustrie is een nieuwe vorm van greenwashing in opkomst: het biologisch afbreekbare filter. In plaats van rokers te leren hun peuken niet op straat te gooien, probeert de industrie het probleem van de miljarden plastic filters in zwerfafval te tackelen met een minder schadelijk alternatief – alweer! Tal van toeleveranciers bieden nu filters aan die geen plastic bevatten, beter afbreekbaar zijn, minder CO₂ uitstoten bij de productie en omdat er geen plastic in zit niet onder de regels van de Europese Single Use Plastics richtlijn (SUPD) vallen.

Sigarettenfilters zorgen voor een gigantische belasting van het milieu. Ze zijn gemaakt van cellulose-acetaat, een vorm van plastic. Sigarettenfilters behoren tot de toptien van meest voorkomende plastics in de wereldoceanen, stelt Tobacco Tactics. Naar schatting worden elk jaar wereldwijd 4,5 biljoen sigarettenpeuken in het milieu achtergelaten. Cellulose-acetaatfilters breken af in kleinere deeltjes onder invloed van uv-licht (photodegradable). Maar ze zijn niet biologisch afbreekbaar (biodegradable). Gemiddeld verliezen ze slechts 38 procent aan massa in twee jaar tijd waarbij verschillende giftige stoffen uitspoelen in het milieu.

Bio-filters schelen de industrie geld

Sinds 2021 zijn onder de SUPD plastic producten voor eenmalig gebruik verboden in de Europese Unie. Dat betreft dan plastic bekers, fastfood-verpakkingen, plastic wegwerpservies, enzovoort. Sigarettenfilters zijn vooralsnog niet verboden, maar tabaksfabrikanten moeten wel op de pakjes vermelden dat hun producten plastic bevatten en sinds 2023 moeten ze meebetalen aan het opruimen van zwerfafval. In Nederland worden de fabrikanten aangeslagen voor ruim 40 miljoen euro per jaar.

Sigaretten voorzien van ‘groene’, biologisch afbreekbare filters schelen de industrie dus geld, omdat filters zonder plastic niet onder de SUPD-regels vallen. In 2022 voorspelde een directeur van sigarettenfabricagemachine Körber (voorheen Hauni) dat aan het eind van dit decennium bio-afbreekbare filters een marktaandeel van 18 procent zullen hebben. “Het is belangrijk dat fabrikanten nu investeren in het ontwerp en de productie van hun nieuwe filters om te voorkomen dat ze overweldigd raken door toekomstige ontwikkelingen”, zei hij. Lees: ‘dat ze het volle pond zullen moeten betalen voor hun afval’. Ook Philip Morris zegt bij monde van Stefanos Papakyrillou dat de SUPD een ‘trigger’ is om over te gaan op bio-afbreekbare filters, al heeft het bedrijf het goede materiaal nog niet gevonden.

Maar bovendien kunnen tabaksproducenten met die filters goede sier maken bij de consument. Die kan de indruk krijgen dat de fabrikanten verantwoordelijk bezig zijn en bovendien denken dat hij nu zijn peuk ‘veilig’ op straat, in het zand van het strand of op een bospad kan achterlaten. De giftige stoffen uit de tabak die in het filter achterblijven zijn er echter niet minder om. Die komen bij een afbreekbaar filter waarschijnlijk zelfs sneller in het milieu.

Filters filteren niets

Deze nieuwe greenwashing komt boven op de veel oudere misleiding die de roker doet geloven dat filters überhaupt iets filteren. Dat is echter in het geheel niet zo. Er is geen wetenschappelijk bewijs dat sigarettenfilters iets doen voor de gezondheid, schrijft Tobacco Tactics. De Amerikaanse historicus Robert Proctor beschrijft in zijn standaardwerk Golden Holocaust bovendien hoe aan de filters een stof wordt toegevoegd om die, wanneer er rook doorheen wordt gezogen, bruin te laten verkleuren. Dat geeft rokers de indruk dat er allerlei viezigheid wordt tegengehouden, maar dat is allemaal schijn, in het Engels beter uitgedrukt met de term ‘make-believe’.

Goed, de filters zorgen dat de roker geen tabaksdraadjes in zijn mond krijgt, zoals bij filterloze sigaretten. Maar verder dienen ze vooral de industrie zelf, die door minuscule gaatjes in de filters te prikken laboratoriummetingen van de hoeveelheden teer, nicotine en koolmonoxide (TNCO) in de emissies kunnen manipuleren. Rookpreventie Jeugd probeert via een al jaren lopende juridische procedure een eind aan deze manipulatie te maken.

Filters die voldoen aan de 10-1-10-norm

De industrie ontkent in die procedure uiteraard alle aantijgingen, maar het is in dit verband opvallend dat een van de aanbieders van bio-afbreekbare filters, SWM International, bij een specifiek filter (Evolute Gen2) vermeldt dat dit “in het bijzonder geschikt is voor het maken van sigaretten met volle smaak die voldoen aan de EU TNCO 10-1-10 drempelwaarde.” Het filter heeft dus wel degelijk betekenis bij het voldoen aan die Europese norm.

SWM International, met een hoofdkantoor in Luxemburg, prijst zijn Evolute-filters aan met dat de Oostenrijkse keuringsorganisatie TÜV Austria ze als biologisch afbreekbaar heeft gecertificeerd. Het filter is dan ook ontworpen om “operationele, strategische en milieu-uitdagingen op te lossen”.

SWM-directeur Jorge Balthazar windt er in een interview met Tobacco Asia ook geen doekjes om: “De EU-Single Use Plastics Directive heeft de vraag gestimuleerd naar alternatieven voor cellulose-acetaatfilters, die van plastic zijn gemaakt en in het milieu zeer lang blijven bestaan.”

‘Goed voor rokers, politiek en milieu’

Andere aanbieders gebruiken evenzeer opvallende formuleringen om hun producten aan te prijzen. Het Genia-filter van de Duitse producent McAirlaid’s is “het sigarettenfilter dat het milieu weer doet ademen” en dat “goed smaakt voor rokers, politiek en het milieu”. Inmiddels een van de bekendste aanbieders, Greenbutts uit Californië, dat sinds 2010 bestaat, is “toegewijd om het wereldwijde probleem van sigarettenpeukenvervuiling op te lossen”. De Greenbutts-filters zouden al binnen enkele minuten in water uiteenvallen en in een paar dagen beginnen met degraderen in compost. Het restje verbrande tabak aan een peuk blijft verder buiten beschouwing.

De ECO-filters van Filtrona in Singapore voldoen aan de regelgeving van de SUPD, staat er als eerste bij. Met andere woorden, ze worden door de richtlijn niet belemmerd. Het overzicht van het hele aanbod, inclusief de acetaatfilters, geeft op zichzelf een inkijkje in deze bedrijfstak. De filters kunnen op uiteenlopende manieren worden uitgerust met toevoegingen en click-balletjes die extra smaak aan sigaretten toevoegen.

Sigarettenfilters die, biologisch afbreekbaar of niet, het milieu vervuilen, geen enkel gezondheidsvoordeel opleveren en een instrument zijn om laboratoriummetingen van giftige stoffen te manipuleren, moeten we die niet gewoonweg verbieden?

Op de hoogte blijven van de manipulaties van de tabaksindustrie? Abonneer je op de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.