Japan Tobacco International is al meer dan 15 jaar partner van de Belgische goede doelen-stichting United Fund for Belgium. Daarmee kan de tabaksfabrikant zijn imago oppoetsen terwijl het via het fonds toegang heeft tot invloedrijke kringen.

Door de webredactie

Japan Tobacco International (JTI) financiert al jaren Belgische goede doelen via United Fund for Belgium en heeft al meer dan 15 jaar een zetel in het bestuur van deze stichting. Onderzoek toont aan dat tabaksbedrijven liefdadigheid gebruiken om toegang tot beleidsmakers te verkrijgen en zich te legitimeren als normaal bedrijf, maar België heeft geen wetgeving die dergelijke liefdadigheid van de tabaksindustrie verbiedt.

United Fund for Belgium (UFB) is een stichting (vereniging zonder winstoogmerk, afgekort vzw) die naar eigen zeggen jaarlijks een bedrag van ongeveer 720.000 euro verdeelt over sociale projecten door het hele land. Met opgehaald geld betaalde de stichting de voorbije jaren onder andere busjes voor een organisatie die werkt met mensen met een beperking, toestellen voor de speeltuin van een opvangcentrum voor kinderen in nood en keukenapparatuur voor een dagcentrum. De stichting zegt zelf elk project vooraf te bezoeken en door te lichten om een objectief oordeel te vellen over wel of niet financieren.

Opgericht door Amerikaanse bedrijven

In de vijftig jaar van haar bestaan zou UFB inmiddels 27 miljoen euro verdeeld hebben over zo’n 3.000 projecten. De stichting werd in 1972 opgericht door enkele Amerikaanse bedrijven met vestigingen in België, daarbij gesteund door de Belgische graaf Boël, enkele bankiers, de Amerikaanse ambassadeur en afgevaardigden van de Amerikaanse Kamer van Koophandel (Amcham). Het doel was en is nog steeds om lokale organisaties te helpen hun sociale projecten te realiseren, betaald uit donaties van bedrijven en individuele filantropen.

Invloedrijk netwerk

Tussen de huidige donerende bedrijven zitten tegenwoordig verschillende grote Belgische en buitenlandse ondernemingen. Naast JTI zorgen ook de financiële bedrijven Lombard Odier Group, Beobank, Swift, Euroclear en AG Insurance, het Belgisch postbedrijf Bpost, de farmaceut GSK en consultant McKinsey voor financiële bijdragen en een afgevaardigde in het bestuur. Op die manier bestaat het bestuur uit veel invloedrijke personen die nauwe connecties hebben met de politiek en het bedrijfsleven in België.

Enkele voorbeelden: de huidige voorzitter van het bestuur is Philippe Vander Putten, ex-CEO van zowel Brussels Airlines (nationale Belgische luchtvaartmaatschappij) als Proximus (grote Belgische telecomoperator). Vander Putten is invloedrijk in zakenkringen als business angel en fungeert als bestuurslid van meerdere bedrijven.

Etienne Davignon, een Belgische graaf en voormalig vicevoorzitter van de Europese Commissie, zetelde in het verleden in het bestuur en is momenteel erelid. Een ander erelid is Ronald J. Gidwitz, voormalig Amerikaans ambassadeur in België (2018-2021) onder president Trump. Françoise De Croo-Desguin, vrouw van de voormalige Belgische minister Herman De Croo, is ook erelid en was lang actief bestuurslid.

JTI al 15 jaar partner van UFB

Binnen dit netwerk van invloedrijke personen zetelt sinds juni 2025 Jeroen Dhanens, directeur Corporate Affairs bij JTI. Het tabaksbedrijf speelt echter al veel langer een rol binnen UFB en is al 15 jaar donateur. Officiële documenten uit het Belgisch Staatsblad tonen dat het bedrijf gedurende die periode consequent vertegenwoordigers in het bestuur had.

Jacques Coffeng, General Manager Benelux bij JTI, zat in het bestuur tot december 2011. In maart 2012 nam Martyn Griffiths, toen General Manager Benelux, zijn plek in het bestuur over. Een foto uit het Belgische magazine Trends van het 40-jarig bestaan van de stichting, in 2012, toont Griffiths tussen de andere gasten. Jeroen Dhanens was toen ook al aanwezig.

In een interview in de BJA Trade Flows & Cultural Newsletter van december 2024 verklaarde Dhanens: “Al meer dan 15 jaar stelt ons partnerschap met UFB ons in staat om niet alleen hun missie te ondersteunen, maar ook vrijwilligerswerk te doen bij lokale organisaties zoals Pierre d’Angle [daklozenopvang, red.]. Het is door deze gedeelde ervaringen dat we uit eerste hand de impact van hun werk hebben gezien bij het ondersteunen van mensen in nood.”

CSR als politiek instrument van de tabaksindustrie

Waarom is JTI’s participatie in United Fund for Belgium zo problematisch? Onderzoek toonde al meermaals aan dat tabaksproducenten dit soort goede doelen niet uitsluitend steunen vanuit een goed hart, maar met duidelijke politieke doeleinden. Bijvoorbeeld, een systematische analyse uit 2022 in International Journal of Health Policy and Management documenteerde hoe tabaksbedrijven als JTI tussen 2010 en 2018 meer dan 80 miljoen dollar besteedden aan corporate social responsibility (CSR)-initiatieven in Zuidoost-Azië alleen. Het onderzoek concludeerde dat deze initiatieven werden gebruikt om “hun netwerk en imago bij overheden te versterken, toegang te krijgen tot lokale organisaties en internationale organisaties zoals UNDP en Unicef.”

Ook onderzoek uit 2017 in Global Public Health stelde expliciet over JTI: “Corporate social responsibility is een belangrijk element van de huidige promotiestrategie van dit bedrijf. Deze initiatieven kunnen een effectief middel zijn om kritiek tegen te gaan en de tabaksontmoedigingsagenda te beïnvloeden door wetgeving voor te zijn. JTI zet uitgebreide CSR-initiatieven in om haar imago op te poetsen.”

Liefdadigheid als toegang tot netwerk en legitimatie

United Fund for Belgium is niet alleen een organisatie die aan liefdadigheidsdonaties doet, het is ook een organisatie met een machtig netwerk met veel tentakels in de Belgische politiek en het bedrijfsleven. En dat is vanzelfsprekend erg nuttig voor een tabaksfabrikant als JTI, waarvoor politieke keuzes kunnen zorgen voor minder speelruimte. Daarnaast helpt UFB JTI zich te legitimeren als een normaal, genereus en betrouwbaar bedrijf. Het krijgt een plek tussen allerlei gevestigde grote bedrijven en bestendigt daardoor het eigen imago.

Tot slot zien we ook dat JTI UFB gebruikt om een aantrekkelijke werkgever te zijn. Directeur Human Resources Johan Petit getuigde in 2011 in het magazine Jobat het volgende: “Daarnaast draagt JTI op een duurzame manier bij tot de omgeving waarin ze actief is, onder meer door het steunen van lokale maatschappelijke en culturele projecten. In dit kader zijn we onder meer een van de structurele partners van United Fund for Belgium. Een organisatie die jaarlijks voor meer dan één miljoen euro lokale liefdadigheidsprojecten ondersteunt. Ook stimuleren we medewerkers om peter of meter te worden van deze projecten. Zij kunnen twee dagen per jaar als vrijwilliger meewerken aan van de ondersteunde projecten zonder dat ze daarvoor extra vakantie voor moeten opnemen.”

Verslavingsindustrie steunt verslavingszorg

Een van de projecten die JTI via UFB financierde, illustreert hoe paradoxaal het doneren aan sociale projecten is. In 2017 betaalde de tabaksproducent mee aan de renovatie van de keuken van Home Baudouin, een Brusselse opvang voor mensen in nood. De keuken voldeed niet meer aan de normen van het Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen en had dringend renovatie nodig.

In de BJA Trade Flows & Cultural Newsletter uit 2017 staat: “Het Home Baudouin is een opvangcentrum voor mensen aan de rand van de samenleving en mensen in nood als gevolg van de tegenslagen van het leven – of het nu gaat om een familietragedie, verslaving aan alcohol of drugs, of andere redenen. (...) Dankzij financiering van Japan Tobacco International en zijn personeel werd de keuken volledig gerenoveerd en kon het essentiële werk van het Home Baudouin worden voortgezet.”

Met andere woorden: de producent van verslavende nicotineproducten financierde de renovatie van een keuken in een opvangcentrum voor mensen met een verslavingsproblematiek. Voor JTI, met een omzet van 67 miljoen euro na accijnzen in 2023 in België, is de kostprijs van zo’n keukenrenovatie peanuts. Maar die keuken was wel het pronkstuk tijdens een bezoek van de Belgische koning Filip in 2016 aan het centrum, wat laat zien hoe zo’n donatie toegang tot hoge kringen kan opleveren.

Ook CSR-activiteiten JTI in Nederland

De Wereldgezondheidsorganisatie is glashelder over dit type CSR-activiteiten. In de richtlijnen voor de implementatie van artikel 5.3 van het Kaderverdrag inzake tabaksontmoediging staat: “De tabaksindustrie voert deze activiteiten uit om afstand te nemen van de dodelijke aard van het product dat zij produceert en verkoopt. Landen zouden deze activiteiten moeten denormaliseren en, voor zover mogelijk, reguleren.” In Nederland nam de overheid na onthullingen van TabakNee afstand van samenwerking met JTI in een Green Deal Schone Stranden. In 2018 werd het sponsorcontract van JTI met het Rijksmuseum niet verlengd. Tussen 2010 en 2015 was JTI ook sponsor van de Stichting Lezen en Schrijven van prinses Laurentien. Onderzoek in Tobacco Control uit 2022 concludeerde dat JTI’s liefdadigheidsactiviteiten “misleidende claims maken over het bevorderen van Sustainable Development Goals”.

Reactie United Fund for Belgium

In een reactie op dit artikel stelt UFB-directeur Catherine Tricot over de weg die het fonds aan JTI biedt om in contact te komen met prominente (politieke) personen: “United Fund for Belgium brengt de verenigingswereld en de bedrijfswereld samen rond concrete sociale projecten met als enige doelstelling de ondersteuning van kwetsbare bevolkingsgroepen. Onze activiteiten creëren geen bevoorrechte toegang tot politieke besluitvormers en vormen geen platform voor lobbying. Eventuele contacten die plaatsvinden in het kader van publieke of institutionele evenementen zijn open, transparant en niet exclusief, en maken geen deel uit van een politiek of beleidsmatig beïnvloedingsproces. United Fund for Belgium spreekt zich niet uit over de maatschappelijke of gezondheidsimpact van specifieke producten of sectoren.”

Gevraagd naar de afspraken die met JTI zijn gemaakt, zegt Tricot: “United Fund for Belgium hanteert met al haar partners een contractueel kader dat gericht is op transparantie, onafhankelijkheid en de ondersteuning van sociale projecten. Wij communiceren niet in detail over individuele contractuele afspraken met partners, maar kunnen bevestigen dat deze geen invloed hebben op onze governance, onze projectselectie of onze onafhankelijkheid.”

Over de pr-waarde van JTI’s deelname aan UFB, zegt zij: “United Fund for Belgium spreekt zich niet uit over de communicatie-, reputatie- of positioneringsstrategieën van haar partners. Onze rol bestaat erin middelen te verzamelen voor sociale projecten die armoede bestrijden en sociale inclusie bevorderen. De manier waarop een bedrijf zijn engagement publiek duidt of communiceert, behoort uitsluitend tot de verantwoordelijkheid van dat bedrijf zelf.”

tags:  beïnvloeding | imago | FCTC-verdrag | tabakslobby | België | JTI | greenwashing