De tabaksindustrie gebruikt wetenschappers om verwarring en twijfel te zaaien over de schadelijkheid van haar producten. “De tabaksindustrie schuift de verantwoordelijkheid voor haar producten af”, zegt historicus Robert Proctor. In Barcelona lanceerde hij een nieuwe zoekmachine om geheime industriedocumenten te doorzoeken.

Door de webredactie

De tabaksindustrie heeft zeker 25 Nobelprijswinnaars gefinancierd met bij elkaar honderden miljoenen dollars. Dat zegt de Amerikaanse hoogleraar geschiedenis Robert Proctor (Texas, 1954) van Stanford University in een interview met de Catalaanse krant Diari ARA. De auteur van het standaardwerk Golden Holocaust, over de geschiedenis van de tabaksindustrie, was vorige week in Barcelona voor een seminar van het Institució Milà i Fontanals for Research in the Humanities.

Als voorbeeld van een Nobellaureaat die geld van de tabaksindustrie ontving, noemt hij de Amerikaanse neuroloog en biochemicus Stanley Prusiner (1942), die in 1997 de prijs ontving voor de ontdekking van prionen, die onder andere de gekkekoeienziekte veroorzaken. Prusiner ontving financiering van RJ Reynolds, de fabrikant van Camel-sigaretten. Proctor legt vervolgens uit wat de industrie aan die steun heeft gehad.

Niet tabak, maar genen zouden kanker geven

“Door te investeren in onderzoek naar virologie en genetica konden ze volhouden dat kanker niet door sigaretten werd veroorzaakt, maar door virussen en genen. Decennialang slaagden ze erin de onderzoeksprioriteiten en de aandacht te verschuiven van omgevingsfactoren naar interne factoren: infecties, genetica en persoonlijke keuzes.”

Want, zegt de historicus, het is “voor deze industrie veel gemakkelijker om te praten over mutaties en hun effecten dan over de beslissingen die in directiekamers worden genomen, waar het besluit om gevaarlijke sigaretten met zeer ernstige gevolgen te produceren daadwerkelijk wordt genomen.”

Industrie misleidt en leidt af

“En dat is wat de meeste mensen niet begrijpen”, gaat Proctor verder, “deze grote bedrijven misleiden en leiden de aandacht af, vaak door wetenschappelijk onderzoek te financieren en de verantwoordelijkheid te individualiseren. ‘Als je ziek wordt, is het jouw schuld, je genen’.”

Kennen rokers de gevaren echt?

In het interview is Proctor even uitgesproken over de tabaksindustrie als hij vele malen als getuige-deskundige was in rechtszaken. “De industrie zegt dat iedereen al weet dat roken gevaarlijk is. Maar weet iedereen echt dat sigaretten radioactief polonium bevatten? Dat een van de ingrediënten in tabak castorium is, een afscheiding uit de anaalklier van de Siberische bever?”

Een plas is minder ongepast

Proctor betwijfelt ook of iedereen weet hoeveel vermijdbare sterfgevallen er zijn door roken en meeroken. Hij vertelt dat hij in Barcelona op een terras volledig in sigarettenrook werd ondergedompeld. “Het zou helemaal niet ongepast zijn geweest als ik naar de rokers was gelopen en op hun tafel had geplast. Waarom zou dat aanstootgevend zijn? Het zou veel minder gevaarlijk zijn dan blootstelling aan de 6.000 giftige stoffen in tabaksrook: cyanide, ammoniak, nicotine, formaldehyde, arseen, lood en zware metalen zoals cadmium.”

Industrie schuift verantwoordelijkheid af

Dat mensen niet echt op de hoogte zijn van de schade van tabak, verklaart Proctor door de strategie van de industrie om de verantwoordelijkheid voor het product af te schuiven. “Dit is haar strategie: in plaats van alles te ontkennen, leidt ze af en desoriënteert ze; ze leidt de aandacht af van de waarheid. Het belangrijkste en meest duivelse mechanisme van deze grote samenzweringen – en we hebben het hier over juridisch erkende samenzweringen, niet over complottheorieën – bestaat erin de structuur van de wetenschappelijke praktijk op grote schaal te veranderen.”

Roken om longjeuk te verlichten

Daarvan geeft hij nog een voorbeeld. De grondlegger van de moderne statistiek, de Britse wiskundige en geneticus R.A. Fischer (1890-1962), werd betaald door de tabaksindustrie. Proctor: “Hij betoogde dat kanker een jeuk in de longen veroorzaakte die patiënten ertoe aanzette te roken om die jeuk te verlichten. Deze ‘longjeukhypothese’ komt meer dan 400 keer voor in de geheime archieven van de tabaksindustrie.”

Niet alle wetenschappers kennen de waarheid

“Eerlijk gezegd denk ik niet dat alle wetenschappers de waarheid kennen. Sommigen gaven waarschijnlijk de voorkeur aan de vrijheid die financiering hen gaf om onderzoek te doen; anderen accepteerden geld om hun onderzoek voort te zetten, omdat grote bedrijven uiteindelijk financierden wat wetenschappers interesseerde, of het nu ging om prionen, genetica of de mogelijke effecten van tabak op stress.” De tabaksindustrie gebruikt complexiteit om twijfel en verwarring te zaaien, stelt Proctor.

Epidemie onder kinderen

Omdat de meeste rokers in hun kindertijd zijn begonnen met roken, noemt hij dit een “epidemie onder kinderen. Als je jongeren vraagt ​​of ze over vijf jaar nog steeds roken, zeggen velen nee, maar de meesten zullen het toch blijven doen. Studies tonen aan dat 90 procent van de rokers wenst dat ze er nooit mee begonnen waren. […] Een intern document van Imperial Tobacco in Canada uit de jaren 80 stelde dat roken meer lijkt op alcoholisme dan op drinken. Sigaretten zijn geen recreatieve drug: ze worden uit noodzaak geconsumeerd. De omvang van de verslaving moet worden begrepen.”

Zoekmachine voor industriedocumenten

Een instrument dat kan helpen dat begrip te vergroten is een gloednieuwe zoekmachine die aan Stanford University is ontwikkeld om een aantal grote collecties van industriedocumenten te doorzoeken. De Industry Documents Research and Analysis (INDRA) biedt direct met hulp van AI een analyse van de gevonden resultaten. Onder de collecties die met INDRA doorzocht kunnen worden zijn de UCSF Industry Documents Library, de Stanford Research Into the Impact of Tobacco Advertising (SRITA) en de R.J. Reynolds Tobacco Documents (RJRT).

150 miljoen pagina’s doorzoekbaar

Proctor: “INDRA, net als de hindoegod van bliksem en water, wil de ongelijkheid in toegang tot informatie verminderen. We willen de machtsongelijkheid bestrijden die deze grote bedrijven hebben als het gaat om het domineren van bewijsmateriaal en informatie. Deze nieuwe tool stelt iedereen die dat wil in staat om de meer dan 150 miljoen pagina’s aan documenten te doorzoeken die voorheen geheim waren.” Behalve documenten van de tabaksindustrie zijn ook documenten van de grote energiebedrijven met INDRA te doorzoeken.

Lees meer:
Wetenschappers verzwijgen links naar tabaksindustrie
Proctor over wetenschap als lobby-instrument
Universiteiten staan open voor tabakslobby