Net als elders in de wereld, zien Keniaanse onderzoekers dat de neergaande trend in het aantal rokers door de marketing van e-sigaretten en nicotinezakjes volledig is omgekeerd. Met hulp van influencers op social media stevent Kenia af op een vape-epidemie, met desastreuze gevolgen op de lange termijn.

Door de webredactie

Bijna 9 op de 10 jongeren in Kenia zitten meermaal daags op social media als TikTok, Instagram en X. Het overgrote deel van hen wordt daarbij regelmatig geconfronteerd met reclame voor tabaks- en nicotineproducten. En dat terwijl het land strikte wetgeving kent waarbij reclame en sponsoring van tabak en nicotine nadrukkelijk is verboden. Maar net als in veel andere landen is die wetgeving vooral gericht op traditionele media als billboards, kranten en televisie en loopt ze hopeloos achter op de snelle ontwikkelingen in online marketing.

Influencers promoten vapes

Het Tobacco Industry Monitoring and Response Team-Kenya (TIMR-Kenya) deed onderzoek naar de praktijken van de tabaksindustrie, waarvan de resultaten zijn gepubliceerd in een factsheet. De onderzoekers ontdekten dat influencers – zonder uitzondering jong, mooi en modieus, en bij voorkeur met een grote schare volgers – op grote schaal worden ingezet om het gebruik van nicotineproducten te normaliseren. Niet door ze rechtstreeks aan te prijzen, maar door ze te laten zien als een vanzelfsprekend onderdeel van hun moderne en trendy lifestyle.

De influencers bezoeken party’s, productintroducties en andere social events en doen daarvan verslag op hun eigen kanaal. Vaak met een vape of een nicotinezakje in de hand. Daarmee wordt op een sluwe manier geappelleerd aan de sluimerende verlangens van jongeren, die vaak maar al te graag ook bij die glamourwereld willen horen en zeer gevoelig zijn voor die beïnvloeding.

“Een jongere die een influencer ziet met een stijlvolle vape of nicotinezakje op een trendy plek in Nairobi denkt niet meteen aan een commercial. (...) Hij of zij koopt dan ook geen product, maar een stuk coole identiteit”, aldus het rapport.

Regulering schiet tekort

Volgens Céline Awuor, CEO van het coördinerende International Institute for Legislative Affairs (IILA) waar het TIMR onder valt, is deze nieuwe vorm van marketing moeilijk te reguleren, zo vertelde zij Daily Nation. Deels doordat digitale reclame niet expliciet wordt genoemd in de bestaande wetgeving en deels doordat influencers zich bevinden in een grijs gebied: is het reclame of geven ze alleen maar een inkijkje in hun eigen leven?

Daar komt nog bij dat sommige posts van influencers maar korte tijd te zien zijn en dan automatisch verdwijnen. Dat maakt monitoring en handhaving ingewikkeld. Ook de online verkoop van vapes en nicotinezakjes is nauwelijks gereguleerd. Vaak is er geen enkele leeftijdscontrole waardoor ook jongeren ze gemakkelijk kunnen kopen.

Tabaksindustrie verleidt, lobbyt en procedeert

Ondertussen trekt de tabaksindustrie alles uit de kast om jongeren aan zich te binden. Met de bekende zoete smaakjes die de drempel verlagen voor beginnende vapers – in Kenia zijn er meer dan 250 verschillende smaakjes op de markt. Met kleurrijke verpakkingen. Met twee halen-één betalen en andere promoacties.

Daarnaast blijft de industrie hameren op het bekende frame dat het zou gaan om een minder schadelijk alternatief voor traditionele sigaretten en lopen lobbyisten de deur plat bij politici om aanscherping van de wetgeving te voorkomen. Daarvoor stappen tabaksbedrijven soms ook naar de rechter, waardoor er bijvoorbeeld op vapes en nicotinezakjes nog steeds geen waarschuwing staat dat ze een grote hoeveelheid nicotine bevatten en schadelijk zijn voor de gezondheid.

Een tikkende tijdbom

En het leek zo goed te gaan. Dankzij onder andere regulerende wetgeving daalde het percentage traditionele rokers in Kenia van 12 procent in 2014 naar 9 procent in 2022. Maar de opkomst van de nieuwe nicotineproducten heeft die hoopvolle trend volledig omgekeerd. Gezondheidsexperts vrezen dan ook voor desastreuze gevolgen op de lange termijn, met name voor de jonge generaties die zich nauwelijks bewust lijken van de risico’s en al verslaafd zijn aan nicotine voordat ze er erg in hebben. Zeker voor een land als Kenia, met zo'n 58 miljoen inwoners waarvan 75 procent jonger is dan 35, is dit een tikkende tijdbom.

Strengere regelgeving dringend nodig

Volgens Céline Awuor is deze generatie alleen te redden door strengere wetgeving en strikte handhaving daarvan. Vooral de online platforms en verkoopkanalen zullen moeten worden aangepakt. Jongeren hebben op die manier veel te gemakkelijk toegang tot nicotineproducten. Ook ziet ze dat zelfs ouders en leraren soms niet weten dat vapes en nicotinezakjes nicotineproducten zijn. Het is essentieel om dat bewustzijn te kweken, binnen het gezin, op school en in de samenleving als geheel.