In Abidjan ruiken de straten naar aardbei en mango

De opmars van e-sigaretten met smaakjes neemt ook in Ivoorkust zorgelijke vormen aan. Onder invloed van agressieve marketing vanuit de nicotine-industrie, vallen jongeren massaal voor de fruitsmaakjes zonder de gevaren van vapen en roken te beseffen.

Door de webredactie

“Vapen heeft in Ivoorkust stilletjes zijn intrede gedaan, via de neusgaten in plaats van de longen. De scherpe geur van brandende tabak is verdwenen. In Abidjan ruiken de straten nu naar aardbei, groene appel, ijskoude munt en mango. De elektronische sigaret heeft noch de uitstraling, noch de geur van gevaar. Zo werkt het.”

Dat schrijft Patrick N’Guessan op de nieuwssite Fraternité Matin in een lang stuk over de opmars van de e-sigaret met smaakjes in Ivoorkust. Volgens de laatste cijfers uit 2023 gebruikt 11,6 procent van de jongeren tussen de 13 en 15 jaar tabaksproducten. Jongens vormen met 14,3 procent de grootste groep, maar onder meisjes is het inmiddels ook al 8,9 procent. Vapes zijn in opmars: 5,2 procent van de leerlingen gebruikt ze, 4,1 procent onder meisjes.

‘Alsof je fruit eet’

N’Guessan, in 2022 verkozen tot beste journalist voor digitale pers in Ivoorkust, sprak op straat verschillende mensen aan die vapeten. “Wat ik lekker vind, is de sinaasappelsmaak. Het is bijna als snoep”, zegt een 17-jarige jongen. In een kunstcentrum zegt de 21-jarige Mariam: “Ik heb liever groene appel of munt. Het is fris, licht, bijna chic.” N’Guessan voegt toe: “Ze ziet zichzelf niet als roker. Ze beschouwt zichzelf als een consument van een zintuiglijke ervaring. Het is precies deze verwarring die het product beoogt in stand te houden.” Een ander zegt: “Als ik vape, is het net alsof ik een stuk fruit eet.”

Hogere nicotineconcentraties

Niemand heeft het over verslaving, constateert N’Guessan. Hij citeert milieusocioloog en voorzitter van de ngo Tobacco-Free Schools, Francis Boli, die vaststelt dat wat oorspronkelijk was bedoeld als hulpmiddel om te stoppen met roken sinds de jaren 2000 is getransformeerd tot een bron van verslaving. “Fabrikanten verhoogden de nicotineconcentratie, soms tot boven het niveau van een traditionele sigaret”, aldus Boli.

Soms ook harddrugs in vapes

In Ivoorkust circuleren nu meer dan 200 merken e-sigaretten met smaakjes, vaak met onduidelijke herkomst en zonder dat duidelijk is wat erin zit. Een psycholoog legt uit dat de smaakjes de verslaving maskeren. “Tieners denken dat ze een smaakje dampen. In werkelijkheid raken ze geleidelijk gewend aan nicotine.” De patronen zijn hetzelfde als elders in de wereld: de marketing verloopt via influencers, spreekt vooral jonge meisjes aan en voor minderjarigen is er nauwelijks beletsel om in supermarkten, via dealers of leeftijdsgenoten aan de vapes te komen. Daarbij zijn er in Ivoorkust inmiddels vapes aangetroffen waar heroïne of cocaïne aan was toegevoegd.

Nu al 40 miljoen euro aan zorgkosten

“Dat kleurrijke voorwerp, dat lijkt op een viltstift van een middelbare scholier, is niet alleen een nicotineval”, schrijft N’Guessan. “Het kan een opstapje zijn naar andere verslavingen en een onbekend gezondheidsrisico. De kosten zijn echter al wel meetbaar.” Tabaksgebruik kost de samenleving in Ivoorkust aan gezondheidszorg nu al ruim 40 miljoen euro per jaar en dat wordt alleen maar meer, omdat duidelijk is dat de smaakjesvapes nieuwe groepen gebruikers aantrekken – jongeren, vrouwen en niet-rokers – die voorheen geen interesse hadden in traditionele sigaretten. Maar ook in Ivoorkust is zichtbaar dat e-sigaretten een opstap zijn naar het roken van sigaretten.

‘Vapes zijn een rage’

Dieudonné Koffi, bestrijder van onder meer roken op scholen, ziet hoe e-sigaretten terrein winnen op scholen. “E-sigaretten worden gezien als een rage, die steeds meer jongeren en vrouwen aantrekt die voorheen terughoudend waren om te roken”, ziet hij. De oorzaak ligt in agressieve marketing vanuit de nicotine-industrie, waarbij smaakjes en moderne ontwerpen de vapes aantrekkelijk maken voor minderjarigen. “Dit is niet zomaar een rage, maar een echt probleem voor de volksgezondheid”, stelt Koffi.

Meisjes lopen nog extra risico

De jonge, hip geklede vapers die N’Guessan spreekt hebben veelal geen idee van de schadelijke gevolgen van het vapen voor hun gezondheid. Hij schrijft: “Deze bekentenissen vatten een zorgwekkende realiteit samen. Achter de perfecte figuren, valse wimpers, gekleurde nagels, smetteloze sneakers en telefoons die als modeaccessoires worden gedragen, stellen steeds meer meisjes zich bloot aan risico’s zonder zich altijd bewust te zijn van de gevaren.”

Koffi Nestor, arts bij het National Tobacco Control Program, ziet daar een extra gevaar in. “Tabak, ook in elektronische vorm, is giftig voor vrouwen. De effecten zijn vaak intenser dan bij mannen vanwege vrouwelijke hormonen, met name oestrogeen”, stelt hij. Hij waarschuwt voor miskramen en aangeboren afwijkingen bij baby’s, maar ook voor verergerde effecten in de menopauze. “We mogen ons niet laten misleiden. Of het nu elektronische sigaretten of traditionele tabak betreft, de schadelijke effecten blijven reëel,” zegt hij.

Internationale aanpak vereist

N’Guessans verhaal laat zien dat er sprake is van een wereldwijd offensief van de nicotine-industrie om nieuwe generaties in de nicotineval te lokken met e-sigaretten. Daarbij wordt gebruikgemaakt van social media en van het feit dat overal, zowel in landen als Ivoorkust als in Europa en elders in de wereld, de wetgeving en handhaving tien stappen achterlopen. Het is duidelijk dat hier internationale samenwerking cruciaal is. De Europese Unie heeft het komende halfjaar de kans om bij de herziening van de Tabaksproductenrichtlijn werkelijk beslissende tegenmaatregelen te nemen.