De Amerikaanse stad Baltimore eist bij de rechter vergoeding van de tabaksindustrie voor de milieuschade door weggegooide peuken. Tabaksbedrijven proberen eronderuit te komen met een beroep op het Master Settlement Agreement uit 1998. Maar die schikking betreft volksgezondheid, niet milieuvervuiling.

Door de webredactie

Een unieke milieuzaak in zijn soort: de gemeente Baltimore in de Amerikaanse staat Maryland klaagde in 2022 de tabaksindustrie aan voor de vervuiling door sigarettenpeuken. De stad geeft naar eigen zeggen meer dan 5 miljoen dollar (4,4 miljoen euro) per jaar uit om filters op te ruimen, zo schrijft The Daily Record.
Volgens het Public Health Law Center zijn sigarettenpeuken het meest voorkomende zwerfafval ter wereld. De meeste filters zijn gemaakt van cellulose-acetaat, een kunststof die niet biologisch afbreekbaar is en uiteenvalt in microplastics. Daarbij is allang bekend dat de filters geen functie hebben en meer kwaad dan goed doen.

Filters filteren niet

In zijn boek Golden Holocaust (2011) beschreef wetenschapshistoricus Robert N. Proctor filters al als een ‘gimmick’. “De belangrijkste conclusie is dat de ‘filters’ aan sigaretten geen echte filters zijn in de eerlijke uitleg van dat begrip. Giftige stoffen hopen zich op in zo’n hulpmiddel, maar vervluchtigen zodra de sigaret verder wordt gerookt. Wat niet anders is dan bij ‘ongefilterde’ sigaretten.” Proctor beschreef ook hoe in 1953 bij R.J. Reynolds werd bedacht om de filters te voorzien van een stof die ze bruin verkleurt om de indruk te wekken dat er schadelijke stoffen mee worden tegengehouden.

Schikking om torenhoge zorgkosten

Tabaksbedrijven willen de zaak van de gemeente Baltimore nu laten seponeren en doen daarbij een beroep op het Master Settlement Agreement (MSA). Deze schikking werd in 1998 getroffen tussen de vier grootste Amerikaanse tabaksfabrikanten en de procureurs-generaal van 52 staten en andere rechtsgebieden. Het was destijds de grootste civielrechtelijke schikking in de Amerikaanse geschiedenis. De staten hadden de tabaksbedrijven aangeklaagd vanwege de hoge kosten die ze via hun Medicaid-programma’s maakten voor de behandeling van gezondheidsklachten door roken.
De deal: tabaksbedrijven moeten de staten jaarlijks geld betalen zolang er sigaretten verkocht worden in de Verenigde Staten. Ook beloofden de bedrijven lobbypraktijken aan banden te leggen, interne documenten openbaar te maken en te stoppen met reclame gericht op jongeren. De staten zagen op hun beurt af van hun claims over zorgkosten en verklaarden dat ze geen verdere soortgelijke claims zouden indienen.

Milieukosten zijn geen zorgkosten

Dat laatste is precies het punt waar de tabaksindustrie zich nu op beroept in de zaak tegen Baltimore. Volgens de industrie ontneemt het MSA Baltimore het recht om claims in te dienen over sigarettenfilters en microplastics. Brancheadvocaten wijzen op de jarenlange deelname van de staat Maryland aan het akkoord en de doorlopende betalingen die de staat ontvangt. Dit betekent volgens hen dat Baltimore geen recht heeft om over verwante kwesties te procederen.
Omdat het MSA oorspronkelijk was bedoeld om claims over zorgkosten te regelen en niet over milieuvervuiling ging, bestrijdt Baltimore dit argument. Stadsadvocaten proberen de juridische reikwijdte van het MSA zo smal mogelijk te definiëren: namelijk als zorgkostenakkoord, niet als milieuzaak.
Beide partijen hebben de rechter gevraagd voor de inhoudelijke behandeling van de zaak hierover een beslissing te nemen. Het kan maanden duren voor die beslissing er is. Een positief besluit opent de deur voor vergelijkbare milieuzaken in andere steden.

Advocaat schat kansen hoog in

Advocaat Paul Napoli, die de stad Baltimore bijstaat, heeft er goed vertrouwen in. Hij verklaarde volgens The Daily Record in een persbericht: “De tabaksindustrie weet al tientallen jaren dat sigarettenfilters niet-biologisch afbreekbare kunststoffen bevatten die het milieu vervuilen. De stad Baltimore heeft miljoenen uitgegeven om dat plastic afval op te ruimen. We zijn ervan overtuigd dat de tabaksindustrie niet ontkomt aan haar verantwoordelijkheid voor jarenlange milieuschade.”

Benieuwd naar de uitkomst van deze zaak? Meld je dan nu aan voor de tweewekelijkse nieuwsbrief van TabakNee.