Hoe meer jongeren via tv-series in aanraking komen met tabaksgebruik, hoe meer ze geneigd zijn om zelf ook te gaan roken of vapen. Dat blijkt opnieuw uit onderzoek van de Amerikaanse antitabaksorganisatie Truth Initiative.

Door de webredactie

Jongeren worden via series die ze bekijken op streamingplatforms als Netflix, HBO Max en Disney+ op grote schaal geconfronteerd met rokers en vapers, en met omgevingen waarin dit als normaal of vanzelfsprekend wordt gepresenteerd. Dat is niet zonder gevaar. Uit onderzoek van de antitabaksorganisatie Truth Initiative, gepubliceerd op Addictive Behaviour Reports, blijkt dat jongeren die veelvuldig met dit soort beelden in aanraking komen tot wel drie keer vaker zelf ook gaan roken of vapen dan jongeren die deze beelden veel minder vaak zien.

Dat er een relatie bestaat tussen rokers op het witte doek en het beginnen met roken door jongeren is al tientallen jaren bekend. Op basis van verschillende onderzoeken concludeerde de Amerikaanse inspecteur-generaal voor de volksgezondheid (U.S. Surgeon General) in 2012 dat er een duidelijk causaal verband bestaat. Vervolgonderzoeken die zich richtten op tv-kijken, vooral op bij jongeren populaire series, lieten eenzelfde beeld zien. In bijna 90 procent van de series waren rokers of andere beelden rond tabak te zien en ook hier waren jongeren die veel series zagen eerder geneigd om zelf te gaan roken of vapen.

Wat is de impact op jongeren?

De opkomst van de grote streamingplatforms heeft de manier waarop we televisie kijken fundamenteel veranderd, vooral voor de jonge generaties die hier al bijna mee zijn opgegroeid. Binge-watching bijvoorbeeld was vroeger onmogelijk, maar nu heel normaal. Veel series worden er zelfs op gemaakt. Maar wat niet veranderde was de hoeveelheid rokers en andere tabak-gerelateerde beelden in de series. Dat bleef onverminderd hoog. Voor Truth Initiative voldoende reden om te gaan onderzoeken welke impact dat heeft op jongeren van nu.

Daarvoor werden ruim duizend Amerikaanse jongeren tussen de 15 en 24 jaar in een representatief onderzoek wekelijks gevraagd naar hun kijkgedrag. Naar welke van de zestig populairste series keken ze en welke afleveringen zagen ze? Onafhankelijke analisten turfden ondertussen het aantal tabak-gerelateerde momenten in alle afleveringen. Ze kwamen tot de conclusie dat in 2023 meer dan de helft van de jongeren bij het kijken naar series minstens 2.000 keer werden geconfronteerd met beelden van tabaksgebruik. Een deel daarvan zelfs meer dan 3.000 keer. En bij degenen die dit soort beelden het minst zagen ging het nog steeds om meer dan 1.000 keer.

Duidelijk verband tussen beelden en zelf roken

Vervolgens werd de jongeren gevraagd naar hun intentie om te gaan roken of vapen met als mogelijkheden ‘zeker niet’, ‘waarschijnlijk niet’, ‘waarschijnlijk wel’ en ‘zeker wel’. De hypothese die de onderzoekers vooraf hadden gesteld bleek te kloppen: hoe meer beelden van tabaksgebruik de jongeren hadden gezien, hoe meer ze geneigd waren om zelf ook te gaan roken of vapen. 

De onderzoekers gaan echter niet zover dat ze een direct causaal verband constateren. Daarvoor is de problematiek rond wel of niet beginnen met roken en vapen te complex. Maar ze signaleren voor de jongeren wel een risico. In een continu veranderend medialandschap zullen ze steeds weer opnieuw in aanraking komen met beelden van tabak- en nicotinegebruik en dus ook met de normalisering daarvan. Om de schadelijke effecten hiervan te beperken zal meer onderzoek nodig zijn. Zowel naar hoe beïnvloeding via streaming media werkt, als naar strategieën rond preventie en stoppen.