De Universiteit Antwerpen maakt vandaag bekend dat zij in april aan Wanda de Kanter, voorzitter van Rookpreventie Jeugd, een eredoctoraat zal uitreiken. De Kanter wordt daarmee geëerd voor haar niet aflatende strijd voor een rookvrije generatie.

Door de webredactie

De Universiteit Antwerpen reikt Wanda de Kanter, niet-praktiserend longarts en voorzitter van Rookpreventie Jeugd, in april een eredoctoraat uit voor haar niet aflatende strijd voor een rookvrije generatie en tegen de tabaksindustrie. Promotor Filip Lardon, decaan en hoogleraar aan de faculteit Geneeskunde en Gezondheidswetenschappen, zegt over De Kanter: “Wanda zette zich jarenlang in voor patiënten met longkanker, maar groeide intussen uit tot een van de meest invloedrijke stemmen in het publieke debat over roken en gezondheid en de rol van de industrie daarin. Haar missie tot het realiseren van een rookvrije generatie is bijzonder inspirerend en gaat ver over de grenzen heen.”

In een reactie zegt Wanda de Kanter vereerd te zijn. “Ik vind het geweldig dat een buurland het werk van Rookpreventie Jeugd heeft opgemerkt. Ik hoop bovenal dat we er ons voordeel mee kunnen doen in Brussel. Om te beginnen om te bereiken dat de tabaksindustrie er als gesprekpartner volledig wordt uitgesloten, zowel bij de Europese Commissie als in het Europees Parlement. Want zoals het daar nu gaat, gaat het niet langer!”

Te veel slechtnieuwsgesprekken

Wanda de Kanter richtte in 2009 samen met collega-longarts Pauline Dekker Rookpreventie Jeugd op, een stichting die zich inzet om nicotineverslaving uit de samenleving te bannen. Na jaren in het Rode Kruisziekenhuis in Beverwijk slechtnieuwsgesprekken te hebben gevoerd met patiënten die longkanker, COPD en andere longaandoeningen kregen door roken, hadden zij al het boek Nederland stopt! Met roken (2008) gepubliceerd. Het effectieve StoppenStappenPlan dat zij daarin beschrijven is gebaseerd op uitgebreid onderzoek.

Dat onderzoek deed Dekker en De Kanter gaandeweg inzien dat stophulp neerkomt op dweilen met de kraan open zolang de tabaksindustrie kinderen – ‘replacement smokers’ in de terminologie van de industrie – kan blijven verleiden om met roken te beginnen. Het doel van Rookpreventie Jeugd is dan ook om de industrie daarin de pas af te snijden, zodat er geen nieuwe rokers meer bij komen en roken uiteindelijk iets van het verleden wordt.

Bekendheid door TabakNee en rechtszaken

De stichting drong bij de politiek aan op meer maatregelen om de tabaksindustrie te beteugelen, maar kreeg echt bekendheid na de lancering in 2013 van TabakNee, de website die de lobby- en marketingpraktijken van de tabaksindustrie aan de kaak stelt. Met een rechtszaak tegen de staat in 2014/15 bereikte Rookpreventie Jeugd dat de overheid sindsdien de deur gesloten houdt voor de tabakslobby.

Nog grotere bekendheid kreeg de stichting door samen met twee longpatiënten en strafrechtadvocaat Bénédict Ficq en met steun van de Gezondheidsfondsen voor rookvrij (KWF, Hartstichting en Longfonds), ziekenhuizen en medische verenigingen aangifte te doen tegen de tabaksindustrie. Het was wereldwijd voor het eerst dat de grote tabaksfabrikanten strafrechtelijk werden aangeklaagd. De zaak kreeg ook steun van de grassroots-beweging Sick of Smoking. Een derde rechtszaak, rond de sjoemelsigaret, ligt momenteel voor de tweede keer bij het Europees Hof van Justitie.

Prijzen en lintjes

Ondertussen trad Wanda de Kanter als voorzitter van Rookpreventie Jeugd veelvuldig naar voren in Nederlandse media, waar zij geen blad voor de mond nam. Tot twee keer toe werd zijn onderscheiden met de Vrouw in de Media Award (2014 en 2015; in 2024 opnieuw genomineerd). In 2018 werden De Kanter en Ficq na de aangifte tegen de tabaksindustrie door Opzij uitgeroepen tot de meest invloedrijke vrouwen. In 2019 kregen De Kanter en Dekker de Patient Advocate Hero of Cancer Award van Inspire2Live. In hetzelfde jaar was De Kanter een van VPRO’s Zomergasten. In 2021, het jaar waarin De Kanter haar werk in het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis neerlegde om zich helemaal aan de strijd voor een rookvrije generatie te wijden, werden Dekker en De Kanter benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Later dit jaar krijgt De Kanter ook de Els Borst Oeuvreprijs 2026 van de Vereniging van Nederlandse Vrouwelijke Artsen.

Veel bereikt, nog veel te doen

Dat Nederland nu op het gebied van tabaksontmoediging tot de best presterende landen in de wereld behoort, is zonder meer mede te danken aan de vele acties van Rookpreventie Jeugd en de uitgesproken optredens van De Kanter en Dekker. Accijnsverhogingen, standaardverpakkingen voor tabak, het verbod op sigarettenautomaten, uitstalverboden, het smaakjesverbod voor e-sigaretten, het verbod op tabaksverkoop in supermarkten en online zijn mede op voortdurend aandringen van Rookpreventie Jeugd ingevoerd.

Desondanks telt Nederland nog steeds 18 procent rokers en is de laatste jaren een opleving te zien in het jeugdroken sinds de opkomst van de wegwerpvape. Dat is de reden waarom De Kanter zich nu met volle kracht inzet voor de Rookvrije Generatie in een wet (het generatiegebonden verkoopverbod van nicotineproducten) waardoor uiteindelijk wettelijk komt vast te liggen dat nieuwe generaties niet meer aan tabak kunnen komen. Het burgerinitiatief Nicotinee in samenwerking met ConsumentenClaim kreeg bijna 80.000 handtekeningen. Samenwerking met de School for Moral Ambition, waarvoor Wanda de Kanter als ambassadeur optreedt, geeft de strijd tegen de tabaksindustrie sinds 2024 een nieuwe impuls.