Irene Asscher-Vonk: commissaris van de Duurzame Sigaret

Tabakspushers: de mensen

maandag 28 januari 2013

UPDATE 30-05-2018

Irene Petronella Asscher-Vonk is sinds 24 augustus 2007 commissaris bij Philip Morris Holland B.V. Ondanks alle kritiek, en in 2013 zelfs Kamervragen, blijft zij op het pluche zitten van deze dodelijke industrie. Maatschappelijk verantwoord ondernemen en tabak gaan bij haar heel goed samen.

Door de webredactie

Ze werd geboren in 1944 te Amsterdam, was hoogleraar Sociaal Recht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen en kroonlid van de Sociaal-Economische Raad. Ze weet veel van duurzaam ondernemen en houdt van commissariaten. Zo was zij commissaris bij PGGM en is ze dat nog steeds bij de Rabobank Groep.
Maar toen Irene Asscher-Vonk door Philip Morris werd gepolst of ze commissaris wilde worden, had ze zo haar twijfels. 
Eerst maakte zij een rondje langs haar kinderen. “Hun reactie: ‘Nee mam, als je dat doet, schamen we ons daar echt niet voor’,” zegt ze in een interview. Ook van deze ‘casus’ kon ze leren, zegt ze. “Die werknemers staan voortdurend onder maatschappelijke druk, maar ook zij willen trots zijn op hun Philip Morris, en een kwaliteitsproduct afleveren, of ze nou roken of niet. Boeiend!”

Duurzaam doden

Wij begrijpen niet goed hoe deze voorstandster van duurzaam ondernemen zich kan verbinden aan een bedrijf dat, zo zou je kunnen zeggen, ‘duurzaam doodt’. 
Kan ze dit uitleggen? 
“Maatschappelijk verantwoord ondernemen heeft onder meer betrekking op de kwaliteit van de arbeidsverhoudingen,” antwoordt ze per e-mail. “Daar zet ik mij voor in, ook bij Philip Morris B.V..” Fijn voor de werknemers in de Philip Morris-fabriek te Bergen op Zoom, maar de patiënten met longkanker of de longziekte COPD zal het een worst wezen of de werknemers van het bedrijf dat hun ziekte veroorzaakte genoeg vakantiedagen kregen en hun zegje mochten doen.

In het najaar van 2014 werd overigens ruim negentig procent van de banen in de Philip Morris-fabriek geschrapt: de productie van sigaretten werd elders voortgezet. Alleen de afdelingen Expanded Tobacco Plants en Flavor Processing Center bleven nog produceren. Ondanks de ongetwijfeld hoge verwachtingen binnen de ondernemingsraad van Philip Morris bij de benoeming van de ‘sociale’ mevrouw Asscher, bleef zij muisstil over de sluiting. Het had meer voor de hand gelegen als Asscher was opgestapt: in de zo goed als lege fabriek had ze niets meer te doen.

Geen commentaar

Irene Asscher-Vonk staat bekend als een sociaal bewogen vrouw. Zelf zegt ze dat ze “links” is en een “sterk gevoel van solidariteit” heeft. Kan ze haar commissariaat verantwoorden, in het licht van de circa 20.000 sterfgevallen in Nederland als gevolg van tabak?
“Het betreft een legale industrie,” antwoordt ze. “Ik ben benoemd op voordracht van de ondernemingsraad. De fabriek van Philip Morris Holland B.V. in Bergen op Zoom biedt werkgelegenheid aan ongeveer 1400 fte’s. Mijn inbreng is onder meer het toezien op goede arbeidsverhoudingen en het bijdragen aan goed contact met de ondernemingsraad.” 
Pardon? Haar antwoord dat het een legale industrie is, is een juridisch antwoord maar onze vraag was niet juridisch bedoeld. Dus sturen we nog een e-mail om onze vraag te verduidelijken: “Ligt u ’s nachts nooit wakker van de tabaksdoden?” Mevrouw Asscher-Vonk meldt dat ze aan haar antwoorden niets toe te voegen heeft. Geen commentaar dus.

Professionele afwegingen

Bij het schrijven van haar profiel in 2013, toen TabakNee online ging, hadden wij nóg een prangende vraag: gaat Asscher haar ‘boeiende’ maar toch ook dubieuze commissariaat neerleggen, nu haar zoon zo'n hoge positie in de regering bekleedt? Zij is namelijk de moeder van Lodewijk Asscher, minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid en vicepremier in het kabinet-Rutte II. Momenteel is hij Kamerlid en fractievoorzitter van de PvdA. 
Op onze vraag antwoordde ze: “De verschillende familieleden maken ieder hun eigen professionele afwegingen en nemen hun eigen professionele beslissingen.”

“Ik ben trots op mijn machtige moeder,” vertelde de voormalig vicepremier, toen nog wethouder in Amsterdam, in een artikel in 2009 in Het Parool. Was Lodewijk vergeten dat zijn PvdA voor een stevig tabaksontmoedigingsbeleid is? Cabaretier Youp wond zich hierover op in één van zijn columns voor NRC: “De moeder van minister Asscher zit ook in het clubje van de longkankerbevorderaars. Dus die hoort op de verjaardag van haar zoon Lodewijk wat de regering van plan is om tegen de tabaksmaffia te gaan doen en twittert dat meteen door aan de directie van de sigarettenboer. Heerlijk land.” Hij vervolgde: “En voed je moeder eens op, Lodewijk. Word op haar eens net zo boos als op de Marokkaanse clubs die dreigen om niet meer op je te stemmen.”

Kritiek

Haar commissariaat bij Philip Morris kwam haar eind augustus 2013 opnieuw op kritiek te staan. KNAW-president professor Hans Clevers zei in Vrij Nederland: “De vraag rijst, waarom doe je dit als wetenschapper? Op deze wijze helpt mevrouw Asscher om de status van Philip Morris te legitimeren.” Er volgden zelfs Kamervragen.
Een paar jaar later deed acteur Huub Stapel ook nog een duit in het zakje, tijdens een uitzending van Wakker Nederland (WNL) op zondag 8 oktober 2017: “Kijk eens hoe dicht het bij elkaar zit: de moeder van (voormalig, red) vicepremier Lodewijk Asscher is commissaris bij Philip Morris.”

IQOS

En dan is er het nieuwste product van Philip Morris: de IQOS. Eind november 2017 ging de Philip Morris-fabriek weer open. Nu werken daar 275 mensen aan de ‘smeltsigaret’, een apparaatje waarin tabak niet wordt verbrand maar verhit. Philip Morris beweert dat IQOS een minder schadelijk alternatief is voor het gewone roken. Maar onafhankelijk onderzoek in Engeland heeft al in 2017 aangetoond dat de gebruiker van de IQOS, net als bij de gewone sigaret, kankerverwekkende stoffen binnenkrijgt. 
Recent kwam het RIVM met een eigen onderzoek en kondigde VWS-staatssecretaris Paul Blokhuis aan maatregelen tegen de IQOS te nemen. “Rond dit soort producten wordt vaak een imago geschetst dat ze een slim alternatief zijn voor gewoon roken”, stelde Blokhuis op TabakNee op 15 mei. Dat is volgens hem misplaatst, “want je kunt er dodelijk ziek van worden”. 
Hoe kan Asscher meewerken aan dit door de mand gevallen minder schadelijke alternatief? 



Top-100 machtigste vrouwelijke bestuurders

Naast haar twee commissariaten doet zij ook aan voorzitterschappen. Zij is voorzitter van de Landelijke Commissie van Geschillen WMS (Wet Medezeggenschap op Scholen), de Geschillencommissie Sport CAO, de Commissie Melden van een misstand VO en de Museumvereniging. Over die laatste heeft TabakNee aan de bel getrokken, zeker toen bleek dat de concurrent van Philip Morris, tabaksgigant Japan Tobacco International (JTI), tot september 2017 een van de sponsors van het Rijksmuseum was.

Zou het kunnen dat deze sociaal bewogen vrouw haar commissariaat bij Philip Morris Holland bv, waarover ze bij aanvang heeft getwijfeld, niet wil opgeven opdat zij in de Management Scope Top-100 Machtigste Vrouwen van Nederland kan blijven staan? In 2016 (de eerste keer dat deze lijst werd opgesteld) kwam ze op een 34e plaats binnen. In 2017 is ze een paar plaatsjes gezakt, maar staat ze op een nog steeds mooie 38e plek. Op een andere al wat langer bestaande lijst, die van de Management Scope Top 100 Commissarissen van Nederland, zien we een slingerbeweging: in 2014 staat ze op een 54e plaats om een jaar later, in 2015, op te klimmen naar 36. In 2016 zakt ze af naar 58 om in 2017 weer te stijgen naar de 43e positie. Dit jaar, 2018, is ze weer wat gezakt, dit keer naar een 60e plaats, waar ze een andere tabaksvriendelijke commissaris voorbij heeft moeten laten gaan, Corien Wortmann-Kool (ABP), die intussen gelukkig tot inkeer is gekomen.

Hoe zorgen we ervoor dat ze opstapt?

Hoe krijgen we mevrouw Asscher zover dat ze opstapt bij Philip Morris? Over die vraag heeft TabakNee zich vaak het hoofd gebroken. Kritiek lijkt haar immers niet te deren. Aanvankelijk stelden we voor dat ze een middag zou meelopen met een longarts op een longafdeling van een ziekenhuis in een grote stad. Dan kan ze de angstige en benauwde patiënten met longkanker of COPD met eigen ogen zien. Voor zover wij weten heeft zij onze suggestie niet opgevolgd.