line

Tabaksfabrikanten claimen dat de verhitting van tabak in een heat-not-burn-apparaat als de IQOS geen rook produceert en dus minder schadelijke is dan traditionele tabaksproducten waarbij tabak verbrand wordt. Maar uit onderzoek van de universiteit van Nottingham blijkt dat wat er bij het gebruik van de IQOS vrijkomt onder de definitie van rook valt.

Door de webredactie

“Onze rookvrije producten”, staat er op de webpagina van Philip Morris (PMI), waar de tabaksfabrikant een overzicht biedt van alles wat volgens hem minder schadelijk voor de gezondheid zou zijn dan het roken van traditionele sigaretten. “Het is onze ambitie om sigaretten te vervangen door de rookvrije producten die we ontwikkelen en verkopen. Deze producten produceren een nicotine-bevattende tabaksdamp, zonder verbranding of rook.”

‘Ook zonder verbranding kan rook ontstaan’

De IQOS valt onder die producten, omdat het een apparaat is dat volgens PMI de tabak verhit in plaats van verbrandt. Maar uit een peer reviewed onderzoek van de University of Nottingham, gepubliceerd in tijdschrift American Chemical Society Omega, blijkt dat er niet per se verbranding nodig is om rook te creëren en dat de IQOS iets produceert dat onder de definitie van rook valt. Het onderzoek werd gefinancierd door antirookorganisatie STOP. Bij het gebruik van zowel de gewone sigaret als de IQOS komen er koolstofdeeltjes vrij die onder zowel de definitie ‘aerosol’ als ‘rook’ vallen, schrijft de universiteit. (Het RIVM concludeerde al eerder dat er schadelijke stoffen vrijkomen bij IQOS-gebruik).

‘Geen rook’-claims zijn rookgordijn

“Door deze bevindingen moeten er vragen gesteld worden bij PMI’s claims dat de IQOS rookvrij is”, stelt Expose Tobacco – de website van STOP – in een factsheet. Ook haalt Expose Tobacco de aanbevelingen van de onderzoekers aan: meer onafhankelijk onderzoek naar wat er vrijkomt bij het gebruik van de IQOS en andere heat-not-burn-apparaten, “en het bestuderen van de impact op de gezondheid door het herhaaldelijk en langdurig gebruik van de IQOS.”

In september 2021 attendeerde de Australische satiricus, documentairemaker en journalist John Safran in het boek Puff Piece al op het woordspel waarmee Philip Morris volgens hem een rookgordijn rond de werkelijkheid probeert op te trekken. Hij noemde daarbij PMI’s claim dat de IQOS geen ‘rook’ maar een ‘aerosol’ zou uitstoten. Safran: “Eerst geloofde ik dat, totdat ik het woord ‘aerosol’ opzocht in het woordenboek en leerde dat een van de betekenissen ‘rook’ is. Aerosol is gewoon een ander woord voor rook.”

PMI stelt dat onderzoek misleidend is

In een reactie op de bevindingen van de universiteit van Nottingham zei PMI tegen persbureau AFP dat het onderzoek misleidend is en dat er bepaalde data niet zijn meegenomen door de universiteit. “Meerdere internationale verbrandingsexperts en een aantal overheidsorganisaties hebben naar hetzelfde bewijspakket gekeken en geconcludeerd dat de aerosol die de IQOS produceert geen rook is.”

Drie van de vier mensen die zich inzetten voor de antitabakslobby krijgen te maken met intimidatie. Dat blijkt uit onderzoek van de Universiteit van Bath. Volgens de onderzoekers gaat de tabaksindustrie tot het uiterste om haar zakelijke belangen te beschermen.

Door de webredactie

De Tobacco Control Research Group van de Universiteit van Bath (Verenigd Koninkrijk) heeft voor zijn onderzoek gesproken met antitabaksactivisten uit 18 landen en experts van de internationale gezondheidsorganisatie WHO. Intimidatietechnieken waar zij mee te maken krijgen zijn onder meer beledigingen op sociale media en rechtszaken. Ernstigere vormen van intimidatie komen ook voor, zoals bedreigende berichten, cyberaanvallen, fysieke intimidatie en zelfs geweld, inbraken en diefstal.

Gerichte aanvallen

De studie, gepubliceerd in Tobacco Control, geeft aan dat intimidatie op een gecoördineerde manier lijkt te gebeuren, wat gerichte aanvallen suggereert. Hoewel het niet altijd mogelijk is om de bron van de intimidatie te achterhalen, is dat in sommige gevallen wel duidelijk, bijvoorbeeld als een tabaksbedrijf fungeert als eiser in een rechtszaak. Bijna drie op de vier deelnemers aan het onderzoek melden dat zij of collega’s een vorm van intimidatie hebben ervaren.

Zorgwekkende impact

Hoofdonderzoeker Britta Matthes is toch wel geschrokken van de uitkomsten. “We weten dat de tabaksindustrie tot het uiterste gaat om haar zakelijke belangen te beschermen. Maar tot nu toe hebben we niet goed gekeken naar hoe het voelt voor de mensen die in de antitabakslobby werken. Het meest zorgwekkende aan onze bevindingen is de impact die deze intimidatie heeft op hun werk leven. Het beperkt niet alleen het werk dat ze kunnen doen, het maakt mensen ook bang om hun onderzoeksresultaten te delen en zich uit te spreken over wat er in hun land gebeurt.”

Mondige gemeenschap essentieel

80 procent van de rokers in de wereld woont in lage- en middeninkomenslanden, vervolgt Matthes. “Een effectieve en mondige gemeenschap die zich uitspreekt tegen tabaksgebruik is essentieel voor het stimuleren van beleid om roken te verminderen. Intimidatie belemmert de ontwikkeling van deze maatregelen en dus ook de inspanningen om de volksgezondheid te beschermen tegen de schade van tabak.”

De Nieuw-Zeelandse overheid heeft zijn eerder gelanceerde plan voor een leeftijdgebonden rookverbod nu in een wetsvoorstel vastgelegd. Nieuw-Zeeland heeft daarmee een wereldprimeur, het is het eerste land dat de rookvrije generatie effectueert. Longarts Wanda de Kanter hoopt dat Nederland volgt.

Door de webredactie

“Decennialang hebben we toegestaan dat tabaksfabrikanten hun marktaandeel konden behouden door hun dodelijke producten steeds verslavender te maken”, zei Ayesha Verrall, de Nieuw-Zeelandse viceminister van Volksgezondheid, volgens The Guardian bij de presentatie van een nieuw revolutionair wetsvoorstel. “Het is walgelijk en bizar. We hebben meer regels in dit land voor de veiligheid en verkoop van een sandwich dan van een sigaret.”

Nieuw-Zeeland wil met de nieuwe wet de tabaksleeftijd, de leeftijdsgrens waarop een inwoner van Nieuw-Zeeland tabak mag aanschaffen, telkens met een jaar gaan verhogen. Door dit voorstel kunnen mensen die na 2009 zijn geboren nooit meer legaal aan tabak komen, waardoor er vanaf 2025 een rookvrije generatie ontstaat. Minister Verrall: “Onze prioriteit is dat we met dit wetsvoorstel beschermen wat ons dierbaar is: onze mensen, onze whānau (families), onze gemeenschappen.

Eerste land met leeftijdsgebonden aanschafverbod

Nieuw-Zeeland voegt hiermee de daad bij het in december vorig jaar al aangekondigde plan en heeft zo een wereldprimeur te pakken: het eerste land dat daadwerkelijk een rookvrije generatie bewerkstelligt door een leeftijdsgebonden aanschafverbod in te voeren. Het was in 2010 ook al voorloper in de wereld door aan te kondigen dat het land voor 2025 een rookvrije generatie wilde hebben: minder dan 5 procent van de bevolking mocht dan nog roken. Tot nu toe heeft het land dat geprobeerd door roken zo veel mogelijk te ontmoedigen met hoge accijnzen en onaantrekkelijke tabaksverpakkingen.

Nicotinereductie en drastisch minder tabaksverkooppunten

Het nieuwe wetsvoorstel bevat meer rigoureuze maatregelen. Zo zal het nicotinegehalte in sigaretten verplicht moeten worden verlaagd tot een gehalte waarop de sigaretten niet meer verslavend zijn. Ook zal de verkoop van tabaksproducten alleen nog toegestaan zijn in speciaalzaken, waardoor tabak uit de supermarkten en drogisterijen verdwijnt (een afname van 90-95 procent van de tabaksverkooppunten). De wet is wel alleen van toepassing op traditionele sigaretten; e-sigaretten blijven gevrijwaard.

Het voorstel is in eerste lezing door bijna alle politieke partijen aangenomen. Nu volgt een ronde voor consultatie van publiek en experts. Volgens The Conversation zal de wet dan eind van dit jaar officieel worden aangenomen.

Maori-populatie zette zich in voor wetsvoorstel

Opmerkelijk is dat de Maori-populatie van Nieuw-Zeeland zich hard voor dit wetsvoorstel heeft ingespannen, zo meldt antirookorganisatie Action on Smoking and Health. Net als in andere landen worden mensen met een lage economische status (SES) disproportioneel hard getroffen door de schadelijke effecten van tabaksgebruik. De Maori’s vallen onder die lage SES-groep en wilden eens en voor altijd korte metten maken met de schade die tabak onder hen veroorzaakt (zie de grafieken in dit artikel voor het verschil in mortaliteit tussen Maori’s en niet-Maori’s in Nieuw-Zeeland).

Er is veel applaus voor het Nieuw-Zeelandse initiatief. Toch zijn er ook bedenkingen. Omdat dit een wereldprimeur is, is nog niet getest hoe een wet met deze inhoud in de rechtbank standhoudt.

In Nederland vooral nadruk op accijnsverhoging

De Nederlandse overheid heeft, net als de Europese Commissie, het voornemen om in 2040 een rookvrije generatie te hebben. Staatsecretaris Blokhuis (Volksgezondheid) lanceerde daarom in 2018 het Nationaal Preventieakkoord, waarin meerdere antirookmaatregelen waren opgenomen. Zijn opvolger, staatssecretaris Van Ooijen, wil tabak vooralsnog vooral blijven ontmoedigen met fikse accijnsverhogingen, een zeer effectief middel. In 2040 zou een pakje sigaretten tussen de 30 en 47 euro moeten gaan kosten.

‘Waarom wel vergunning voor vuurwerkverkoop?’

Longarts Wanda de Kanter is enthousiast over het Nieuw-Zeelandse initiatief en zou dezelfde regels in Nederland ingevoerd willen zien. “Al zou het terugdringen van het aantal verkooppunten hier via een vergunningstelsel moeten, gezien de huidige snelle toename van het aantal tabakswinkels.” Zo’n vergunning zou er allang moeten zijn, vindt ze. “Waarom heb je die wel nodig om vuurwerk te verkopen, maar niet voor iets dat veel grotere gezondheidsrisico’s heeft?”

In 2021 kwam er een studie uit waaruit zou blijken dat een verbod op tabaksproducten met lekkere smaakjes het roken van traditionele sigaretten in de hand werkt. Big Tobacco sprong erbovenop. Maar nieuw Harvard-onderzoek ontkracht de studie uit 2021 en bewijst het tegenovergestelde: een verbod op lekkere smaakjes wérkt.

Door de webredactie

Toen Abigail Friedman van Yale University in haar in JAMA gepubliceerde studieA Difference-in-Differences Analysis of Youth Smoking and a Ban on Sales of Flavored Tobacco Products in San Francisco, California’ concludeerde dat jongeren door een verbod op e-sigaretten met lekkere smaakjes sneller geneigd waren om naar de sigaret te grijpen, ging de vlag uit bij Big Tobacco. Lekkere smaakjes worden al langer gezien als een lokkertje voor jongeren om gewend te raken aan het inhaleren van rook en verslaafd te raken aan nicotine. Het ene na het andere land stelde een verbod op lekkere smaakjes in (in Nederland zou dat oorspronkelijk op 1 juli ingaan, maar dat is nu tot 1 januari 2023 uitgesteld). Maar met deze studie in de hand kon de tabaksindustrie beargumenteren dat dat niet nodig was en een verbod zelfs een averechts effect zou hebben.

Harvard: het tegenovergestelde is waar

Uit een nieuw onderzoek van Jessica Liu (et al) van Harvard University Chan School of Public Health, dat is gepubliceerd in Tobacco Control, blijkt echter dat het tegenovergestelde waar is: een verbod op lekkere smaakjes werkt het roken van traditionele sigaretten niet in de hand. Bovendien zijn de gegevens waar haar Yale-collega zich op heeft gebaseerd niet toereikend om dat soort conclusies te kunnen trekken.

In San Francisco geen handhaving

Friedman van Yale gebruikte voor haar studie de gegevens van het Youth Risk Behavior Surveillance System Survey (YRBSS) in San Francisco. Daar was namelijk een verbod op lekkere smaakjes ingesteld en door de gegevens uit die enquête te analyseren kon het effect ervan gemeten worden. Maar Liu stelt dat doordat er niet direct op het smaakjesverbod werd gehandhaafd, er weinig zinnigs uit de resultaten van de enquête af te leiden is. De effecten zouden veel beter te meten zijn in een later stadium, nadat er wél handhaving plaatsvond. Bovendien blijkt volgens Liu uit de resultaten van de enquête dat de verkoop van traditionele tabaksproducten afnam, in plaats van toe.

In Oakland wel afname

Liu gebruikte gegevens van de YRBSS in Oakland, waar in 2018 een verbod op de verkoop van tabaksproducten met lekkere smaakjes is ingevoerd. De enquête was daar in 2019 uitgevoerd, na handhaving, waardoor de effecten van het verbod volgens Liu veel beter te meten waren. Uit haar analyse blijkt dat een verbod op lekkere smaakjes wel degelijk het gewenste effect heeft: het ontmoedigd jongeren om met tabaksproducten te experimenteren.

“De tabaksindustrie heeft recente bevindingen uit de Youth Risk Behavior Surveillance System Survey gebruikt om te claimen dat een verbod op tabaksproducten met lekkere smaakjes ervoor zorgt dat jongeren meer traditionele sigaretten gaan gebruiken”, schrijft Liu. “Wij trekken een tegengestelde conclusie.”

Meten na toepassing handhaving

Liu adviseert voor toekomstig onderzoek te kijken naar wanneer een maatregel wordt ingevoerd én gehandhaafd, en de metingen daarop af te stellen. Daarmee kunnen beleidsmaatregelen beter geëvalueerd worden.

Binnen drie maanden is alweer een hoge ambtenaar van de Amerikaanse Food and Drug Administration overgestapt naar Philip Morris. De draaideur tussen het controlerende agentschap en de tabaksfabrikant wordt door regelgeving niet tegengehouden.

Door de webredactie

Opnieuw stapt een hoge functionaris van de Amerikaanse Food and Drug Administration (FDA), de autoriteit die de markttoegang van tabaksproducten controleert, over naar tabaksfabrikant Philip Morris. Matt Holman was hoofd van het wetenschappelijk bureau van het FDA’s Center for Tobacco Products. In die hoedanigheid had hij grote zeggenschap over de toelating van e-sigaretten en andere alternatieve rookwaren tot de Amerikaanse markt. Holman, die 20 jaar voor de FDA werkte, zei tegen The New York Times dat zijn rol bij PMI vooralsnog breed gedefinieerd was, maar dat hij zal gaan werken aan tobacco harm-reduction efforts (inspanningen om de schade van tabak te verminderen) en “enige input zal geven voor voorgeschreven aanmeldingen bij het agentschap”. Met andere woorden, Holman zal PMI adviseren hoe ze hun nieuwe producten het beste kunnen aanmelden bij de FDA.

Eerder dit jaar stapte ook al een FDA-ambtenaar over naar PMI. FDA’s Chief of Staff Keagan Lenihan werd in mei benoemd tot Vice President of Government Affairs and Public Policy bij PMI. In die functie lobbyt zij nu voor de tabaksfabrikant bij de Amerikaanse overheid.

PMI’s verhaal overtuigde Holman

Holman zegt overtuigd te zijn geraakt van PMI’s wil om sigarettenrokers over te laten stappen op niet-verbrandende en minder schadelijke producten. “Zij handelen met wat volgens mij in overeenstemming is met zo’n doel”, citeert de krant Holman. “En dat trok me aan tot PMI. Ik ga ze daar niet helpen om meer sigaretten te verkopen, maar het tegenovergestelde.”

Critici zien het anders. “Het is genant voor de FDA, die zichzelf ziet als een volksgezondheidsagentschap, dat zijn medewerkers overstappen naar een bedrijf dat een toonaangevende fabrikant van de dood is”, stelt Micah Berman, hoofddocent Volksgezondheid en recht aan de Ohio State University. En de Democratische volksvertegenwoordiger Raja Krishnamoorthi van Illinois zei: “De draaideur tussen de FDA en de industrie die hij dient te controleren is zeer verontrustend. Sommigen, waaronder PMI, zullen beweren dat hun overstap een bewijs is voor PMI’s vermeende wil om de gevolgen die zijn producten hebben voor de gezondheid serieuzer te nemen, maar ik zou daar geen vergif op innemen.”

Advies voor nieuwe IQOS-aanvraag

Holman speelde in zijn rol als hoofd van het wetenschappelijk bureau bij de FDA een belangrijke rol bij de toelating van e-sigaretten en andere alternatieve rookwaren tot de Amerikaanse markt. Voor die toestemming worden dit soort producten uitgebreid getest door verschillende ambtenaren van het bureau, inclusief de directeur. Dat geldt ook voor de verwarmde sigaret IQOS van PMI, die momenteel niet op de Amerikaanse markt verkrijgbaar is vanwege een patentgeschil. PMI verwacht dat dit volgend jaar zal zijn opgelost, waarna het waarschijnlijk opnieuw door de FDA zal worden beoordeeld. De aanvankelijke toelating van IQOS op de markt was mede te danken aan Holman, die volgens critici – onder wie emeritushoogleraar Stanton Glantz van de Universiteit van Californië – verschillende studies over de schadelijkheid van het product naast zich neerlegde. Holman kan PMI nu precies adviseren hoe de nieuwe aanvraag ingediend moet worden.

Draaideur is legaal

Federale wetgeving inzake carrièrestappen via de draaideur kunnen niet voorkomen dat een ambtenaar de ene week regelgeving controleert en zich de volgende week aansluit bij een bedrijf dat de te controleren producten maakt. “Dit is legaal”, zegt Michael Carome, directeur van de gezondheidsonderzoeksgroep Public Citizen. “Het zijn dit soort draaideur-overstappen die het publieke vertrouwen in het agentschap echt ondermijnen.”